Δεν ξέρω αν το έχεις παρατηρήσει αλλά τα τελευταία χρόνια υπάρχει μία τάση μιμητισμού. Μιλάω σε παγκόσμιο επίπεδο. Βλέπουμε τις ίδιες σειρές, φοράμε τα ίδια ρούχα, γιορτάζουμε τις ίδιες γιορτές, τρώμε τα ίδια φαγητά. Ίσως φταίει ότι το διαδίκτυο άνοιξε τις πύλες του ώστε να έρθουν οι κουλτούρες πιο κοντά.

Στην Ελλάδα για παράδειγμα, τα τελευταία χρόνια διοργανώνονται Halloween πάρτι και το μπέργκερ έχει μπει στην καθημερινή μας διατροφή.

Δεν ξέρω αν είναι έλλειψη ταυτότητας ή απλά έχουμε την επιθυμία να έρθουμε πιο κοντά. Όπως και να έχει επικρατεί ένας μιμητισμός. Κυρίως από τις ΗΠΑ, μιας και εκεί δημιουργείται το μεγαλύτερο υλικό που καταναλώνουμε.

Αυτή η συμπεριφορά μας, συμφέρει το καπιταλιστικό σύστημα γιατί καταναλώνουμε πιο εύκολα και κυρίως χωρίς ιδιαίτερο κόστος.

Έχουμε όμως οδηγηθεί σε αυτό το το μοτίβο λόγω του συστήματος;

Πως δουλεύει η αγορά

Μία επιχείρηση θέλει να πουλήσει όσο το δυνατόν περισσότερα προϊόντα—με το χαμηλότερο κόστος ώστε να έχει το μέγιστο κέρδος. Ας πούμε ότι στοχεύει σε 100 ανθρώπους. Αν σε αυτά τα άτομα ο καθένας έχει το προσωπικό του γούστο τότε δημιουργείται το εξής πρόβλημα: πρέπει να παραχθούν διαφορετικά προϊόντα. Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη παραγωγή άρα μεγαλύτερο κόστος.

Χάρις την εξέλιξη της τεχνολογίας οι επιχειρήσεις μπορούν να παράγουν διαφορετικά προϊόντα με μικρό κόστος.

Οι επιχειρήσεις όμως δεν θέλουν απλά να έχουν κέρδη, θέλουν να έχουν αυξανόμενα κέρδη. Η κάθε χρονιά πρέπει να είναι πιο κερδοφόρα από την προηγούμενη. Σε κάθε άλλη περίπτωση θεωρείται αποτυχία—ναι, σε αυτό τον κόσμο ζούμε.

Αν είσαι μικρή επιχείρηση τότε έχεις πολλές ευκαιρίες και πολλές στρατηγικές για να το καταφέρεις. Τι γίνεται όταν είσαι μεγάλη και εδραιωμένη επιχείρηση; Σε αυτή την περίπτωση υπάρχουν δύο τρόποι. Ή να δημιουργήσει καινοτομικά προϊόντα ή να παίξει ύπουλα. Μία από αυτές είναι να δημιουργήσεις ένα πρόβλημα και να πουλήσεις την λύση.

Αν παρατηρήσεις τα τελευταία χρόνια οι εταιρείες καλλυντικών έχουν εστιάσει την προσοχή τους στους άντρες. Είναι λογικό, αν σκεφτείς ότι χάνουν την μισή αγορά.

Και δεν είναι ότι δεν έχει ξαναγίνει στο παρελθόν.

Marketing 101

Το 1925 η Αμερική είχε ένα τεράστιο πρόβλημα: λόγο του Α’ παγκόσμιου πολέμου υπήρχε υπερπαραγωγή προϊόντων.

Εκείνη την εποχή οι άνθρωποι αγόραζαν μόνο τα απαραίτητα και ότι τους ήταν αναγκαίο. Οι επιχειρηματίες χρειαζόντουσαν καινοτόμες ιδέες για να λύσουν το πρόβλημα και να πουλήσουν τα προϊόντα τους.

Κάπου εκεί εμφανίστηκε, ως σωτήρας, ένας από τους πιο αμφιλεγόμενους ανθρώπους του αιώνα μας: ο Edward Bernays.

Είναι ο άνθρωπος που έχει αλλάξει την ζωή μας όσο κανείς άλλος. Είναι ο λόγος που δίνεις 890€ για ν’ αγοράσεις iPhone—ενώ μπορείς να κάνεις την δουλεία σου με κινητό των 200€. Είναι ο λόγος που ψηφίζεις συγκεκριμένα πολιτικά κόμματα. Είναι ο λόγος που ποθείς να αγοράσεις κάποιο συγκεκριμένο αντικείμενο.

Είναι ο λόγος που έχουμε μετατραπεί σε καταναλωτές.

Και ίσως είναι ο λόγος που γνωρίζουμε τον Σίγκμουντ Φρόυντ.

Οι επιθυμίες μας

Ο Edward Bernays ήταν ανιψιός του Φρόυντ και μετανάστευσε στις ΗΠΑ όταν ήταν 5 ετών. Μετά τον Α’ παγκόσμιο πόλεμο άρχισε να ασχολείται με την διαφήμιση. Επινόησε τον όρο PR (Public Relationships) και άνοιξε το πρώτο γραφείο που έκανε Public Relationship.

Μία από τις πιο ιδιαίτερες δουλειές του—αυτή που τον έκανε γνωστό στους Αμερικάνους επιχειρηματίες και πολιτικούς—ήταν η διαφημιστική καμπάνια που δημιούργησε για τις καπνοβιομηχανίες.

Ο πρόεδρος των καπνοβιομηχανιών, George Hill, ήθελε να ανοίξει την αγορά προς στις γυναίκες για να μεγαλώσει την αγοραστική πίτα. Μέχρι τότε το τσιγάρο ήταν αντρικό σπορ και κάποιες γυναίκες κάπνιζαν αποκλειστικά στο σπίτι τους. Το πρόβλημα ήταν πως θα το προωθούσαν.

Η λύση ήρθε από τον Edward Bernays.

Ο Bernays κατέφυγε στις θεωρίες του θείου του και επέλεξε να τις χρησιμοποιήσει για να προωθήσει το τσιγάρο στις γυναίκες.

Έτσι, απευθύνθηκε σ’ έναν ψυχαναλυτή από την Νέα Υόρκη, τον Abraham Brill, για να κατανοήσει τον ψυχισμό των γυναικών και τις επιθυμίες τους.

Ο Abraham Brill του είπε:

Today the emancipation of women has suppressed many of their feminine desires. More women now do the same work as men do. Many women bear no children; those who do bear have fewer children. Feminine traits are masked. Cigarettes, which are equated with men, become torches of freedom.

Ο Edward κατάλαβε όταν αν ταυτίσει το τσιγάρο με την ελευθερία των γυναικών, τότε θα καταφέρει να ολοκληρώσει τον σκοπό του. Αφού εντόπισε την δυναμική που κρυβόταν, άρχισε να καταστρώνει την στρατηγική του και σκαρφίστηκε κάτι δαιμόνιο—δείγμα της ευφυίας του.

Στην Αμερική κάθε χρόνο έχουν το Easter Sunday που προσελκύει χιλιάδες κόσμο και είναι το κέντρο της προσοχής. Αποφάσισε λοιπόν να εκμεταλλευτεί αυτή την περίσταση: πλήρωσε κάποιες γυναίκες ν’ ανάψουν τσιγάρο στην παρέλαση και φωτογράφους να αποθανατίσουν την συγκεκριμένη στιγμή. Ύστερα έδωσε τις φωτογραφίες στις εφημερίδες. Οι εφημερίδες έβαλαν τις φωτογραφίες με την ατάκα: Torch Of Freedom (Δάδα της Ελευθερίας).

Μέχρι και φεμινίστριες υποστήριξαν αυτή την κίνηση. Η Ruth Hale, δημοσιογράφος, είχε γράψει, “Women! Light another torch of freedom! Fight another sex taboo!”

torch of freedom
torch of freedom

Πούλησε στις γυναίκες αυτό που ήθελαν: δυναμισμό και ελευθερία.

Κάπως έτσι οι πωλήσεις των τσιγάρων στο γυναικείο κοινό αυξήθηκαν. Οι γυναίκες ήταν πλέον ελεύθερες να καπνίσουν, γιατί το επέλεξαν.

Τρελό έτσι;

Ο Edward κατανόησε ότι οι άνθρωποι είναι παρορμητικοί και παράλογοι. Λειτουργούν με το ασυνείδητο και έχουν επιθυμίες και φόβους. Αν έβρισκε τρόπο να διυσδίσει στον υποσυνείδητο τους, τότε θα είχε την δυνατότητα να τους χειραγωγήσει.

Οπότε το προϊόν δεν παραμένει πότε απλώς ένα προϊόν. Το προϊόν αντιπροσωπεύει συγκεκριμένες ιδέες. Είναι το μέσο για να δείχνεις σε άλλους ανθρώπους που ανήκεις και τι εκπροσωπείς. Είναι η εικόνα που θέλουμε να χτίσουμε για το πως να μα βλέπουν οι άλλοι.

Από τότε μέχρι σήμερα έχουν αλλάξει πολλά. Αλλά η ουσία παραμένει η ίδια: το προϊόν, δεν είναι ποτέ απλά ένα προϊόν.

Δεν αγοράζεις Vans γιατί είναι καλά παπούτσια με καλό ύφασμα. Αγοράζεις Vans γιατί τα φοράνε οι σκειτάδες. Που κάνουν skate κάπου στο Los Angeles και μετά καπνίζουν μπάφους, χαλαροί και ξέγνοιαστοι, ενώ δύει ο ήλιος—η αίσθηση της απόλυτης ελευθερίας.

Skate
Cool bro...

Δίνεις 70€ για να αγοράσεις την ελευθερία χωρίς να αποκομιστείς το κόστος.

Συγχαρητήρια τώρα ανήκεις στην ομάδα των cool παιδιών.

Και μπορείς να μοιραστείς την γαματοσύνη σου με άλλους που φοράνε την ίδια μάρκα γιατί έχετε τις ίδιες αξίες.

Αυτό σου πουλάει η Vans.

Όπως είπε και ο Don Draper:

Advertising is based on one thing, happiness. And you know what happiness is? Happiness is the smell of a new car. It’s freedom from fear. It’s a billboard on the side of the road that screams reassurance that whatever you are doing is okay. You are okay.

Αυτό είναι το προϊόν—το μέσο για να φτάσεις στην ευτυχία.

Είναι ψυχολογικό το ζήτημα

Συνεπώς μπορείς να καταλάβεις ότι το σύστημα δεν δυσκολεύεται να μας χειραγωγήσει. Είμαστε επιρρεπείς στην ελπίδα. Ότι η επόμενη μέρα θα είναι καλύτερη και θα βρούμε κάτι να μας απαλλάξει από την τωρινή μας κατάσταση: μία γκόμενα, ένα καινούριο κινητό, ένα Instagram account με 100.000 followers, ένα ζευγάρι παπούτσια.

«Ναι αλλά το σύστημα, μας έχει βάλει στο πλαίσιο του να μην είμαστε ευχαριστημένοι και να ψάχνουμε την ευτυχία άρα μας δημιουργεί ένα πρόβλημα και μας πουλάει την λύση. Άρα πάλι φταίει το σύστημα».

Ναι, από την άλλη όμως,

Υπάρχει και η άλλη πλευρά. Αιώνες πριν—όχι τόσο παλιά—η ζωή ήταν δύσκολη. Οι άνθρωποι δεν είχαν πρόσβαση σε πολλά αγαθά. Για να κερδίσουν το ψωμί τους έπρεπε να μοχθήσουν. Να δουλεύουν δώδεκα ώρες στα χωράφια για να καταφέρουν να ζήσουν οι ίδιοι και οι οικογένειες τους. Δεν αναρωτιόντουσαν για την ύπαρξη τους—ήταν αρκετά κουρασμένοι και συγκεντρωμένοι στο να…επιβιώσουν.

Τώρα τα πράγματα έχουν αλλάξει. Στον δυτικό κόσμο οι άνθρωποι δεν ψάχνουν ένα πιάτο φαΐ. Δεν χρειάζεται να δουλέψουν σ’ ένα συγκεκριμένο τομέα. Το διαδίκτυο μας έχει φέρει κοντά από την μία αλλά από την άλλη αρχίζουμε και καταλαβαίνουμε πόσο μικροί είμαστε. Όσο οι αποστάσεις μειώνονται, βρίσκουμε χρόνο να καθόμαστε περισσότερο. Κατά συνέπεια να σκεφτόμαστε και να υπεραναλύουμε περισσότερο.

Αυτό σημαίνει, ότι έχουμε τον χρόνο, να αναρωτιόμαστε για την ύπαρξη μας. Γιατί έχουμε έρθει σε αυτή την ζωή, γιατί υπάρχουμε, ποιος είναι ο σκοπός μας.

Και αυτό δεν μας αρέσει.


Είμαστε στον 21 αιώνα. Το διαδίκτυο έχει μπει στην καθημερινότητα μας και την έχει αλλάξει με ποικίλους τρόπος. Οι δυνατότητες είναι άπειρες και το μέλλον φαίνεται λαμπρό.

Μπορείς να βγάλεις φωτογραφία το καλλίγραμμο σώμα του, να το ανεβάσεις με φίλτρο στο Instagram, να προσελκύσεις κόσμο και να βγάζεις λεφτά από χορηγούς . Μπορείς να λες ότι η τηλεόραση είναι ότι χειρότερο έχει υπάρξει—ευτυχώς υπάρχει το διαδίκτυο—και μετά να μπαίνεις στα social networks και να βρίζεις τους παρουσιαστές τηλεοπτικών εκπομπών. Μπορείς να γράψεις σεξιστικά στιχάκια, να βάλεις ένα beat από πίσω, να το ανεβάσεις στο YouTube και να γίνεις viral. Μπορείς να βγάζεις selfie, κρατώντας το πέος σου, και να την στείλεις στην κοπέλα σου, για να της δείξεις πόσο πολύ την σκέφτεσαι. Ύστερα να μπεις στο PornHub και να γράψεις “greek amateur milf”, γιατί άνθρωπος είσαι και θέλεις να εκτονωθείς.

Και μετά να γράψεις ένα κείμενο 3000 λέξεων που περιέχει 100 αγγλόφωνες λέξεις.

Ευχαριστούμε διαδίκτυο για όλα αυτά.

Ξέφυγα. Τι έλεγα;

Α ,ναι, είμαστε στον 21ο αιώνα. Το διαδίκτυο μας δίνει την δυνατότητα να έχουμε πρόσβαση σε άπειρες πληροφορίες για το οτιδήποτε. Συνήθως αναζητούμε ιστοσελίδες που υποστηρίζουν τις θέσεις μας. Αλλά έχουμε την δυνατότητα—αν το θέλουμε—να διαβάσουμε απόψεις που έρχονται σε αντίθεση με τις πεποιθήσεις μας ώστε να αμφισβητήσουμε τα πιστεύω μας.

Μπορείς να βρεις οτιδήποτε θέλεις με ένα απλό ψάξιμο στη Google.

Τεχνικές όπως αυτές του Edward Bernays, των διαφημιστών και των πολιτικών είναι πολύ εύκολο να ανιχνευθούν με ένα απλό ψάξιμο στη Google.

Κάπως έτσι γεννιέται η εξής ερώτηση: γιατί επιμένουμε να μένουμε στη αμφισβήτηση του συστήματος και δεν κάνουμε το επόμενο βήμα;

Εκ πρώτης όψεως: Το σύστημα είναι πολύπλοκο και δεν μπορούμε να βγούμε από αυτό. Είμαστε μέρος του.

Σε δεύτερη ανάγνωση όμως, η αλήθεια είναι ότι δεν εμπιστευόμαστε τους άλλους ανθρώπους ότι θα βγουν από το σύστημα. Έτσι μένουμε και εμείς. Δεν θέλουμε να μείνουμε μόνοι μας.

Θα σου πω ένα πολύ απλό παράδειγμα. Όταν αγοράζουμε παπούτσια που γνωρίζεις ότι έχουν παραχθεί από παιδιά στην Κίνα που δουλεύουν σε τραγικές καταστάσεις, το κάνεις επειδή δεν θέλεις να μείνεις στην απέξω. Μπορούμε να βρούμε παπούτσια που είναι το ίδιο φθηνά και κατασκευάζονται σε άλλες χώρες που δεν υπάρχει παιδική εκμετάλλευση.

Δεν το κάνουμε όμως. Φοβόμαστε ότι θα στοχοποιηθούμε και θα απομονωθούμε.

Εκεί έρχεται η εσωτερική σύγκρουση: φοβόμαστε να αντισταθούμε στο σύστημα γιατί δεν εμπιστευόμαστε τον εαυτό μας ότι μπορεί να καταφέρει να επιβιώσει έξω από αυτό. Κατά επέκταση δεν εμπιστευόμαστε και τους άλλους κάνοντας προβολή ουσιαστικά. Οπότε πλέον δημιουργούμε την εξής παραίσθηση: ή μένουμε μόνοι μας έξω από το σύστημα ή μοιραζόμαστε την μοναξιά μας μέσα στο σύστημα. Το δεύτερο ακούγεται λιγότερο άσχημο. Και είναι παραίσθηση γιατί τα πράγματα δεν είναι τόσο δραματικά όσο θέλουμε να πιστεύουμε.

Ναι, αναγνώστη μου, το σύστημα ευνοείται από το γινόμαστε όλοι ίδιοι και να συμπεριφερόμαστε με τον ίδιο τρόπο. Όταν καταργείται η διαφορετικότητα. Δεν υπάρχει θεός, δεν υπάρχουν σύνορα, δεν υπάρχουν χρώματα, φύλλα, χαρακτηριστικά. Δεν υπάρχει παρελθόν και μέλλον. Είμαστε όλοι το ίδιο. Είμαστε όλοι ένα, μία μάζα. Ζήσε στο παρόν και κατανάλωνε αδιάκοπα. Και γέλα σαν χαζοχαρούμενο γιατί η ζωή είναι μικρή και δεν υπάρχει χρόνος για βαθύτερες σκέψεις.

Διακοπές, καλλυντικά, φαγητό, σεξ, τηλεοπτικές σειρές, ταινίες, βιντεοπαιχνίδια, ναρκωτικά, μουσική, κλαμπς, ρούχα.

Το σύστημα δεν δίνει δεκάρα για εμάς. Το ενδιαφέρον του στρέφεται στην επιβίωση του και η επιβίωση του στηρίζεται στην αδιάκοπη κατανάλωση εμπειριών και αγαθών. Όλα έχουν υλική υπόσταση. Ακόμα και πράγματα όπως ο διαλογισμός μετατρέπονται σε καταναλωτικό προϊόν. Ό,τι ξεπερνά τον υλισμό και μας οδηγεί στον πνευματισμό είναι απειλή για το σύστημα.

Για να το καταφέρει αυτό, χρησιμοποιεί ύπουλες τεχνικές και εργαλεία.

Αλλά το σύστημα έχει έναν άσσο στο μανίκι του: εμάς.

Το να κατηγορούμε το καπιταλιστικό σύστημα για όλα μας τα προβλήματα είναι ανεύθυνο.

Δεν είναι ο καπιταλισμός, ηλίθιε

Το καπιταλιστικό σύστημα στοχεύει στο κέρδος. Για να το καταφέρει αυτό στηρίζεται σε διάφορες ιδέες και μορφές: όπως είναι ή ιδιοκτησία, η δουλεία μισθωτή εργασία, το κέρδος, η ελεύθερη αγορά. Το καπιταλιστικό σύστημα είναι οργανικό και αλλάζει χρόνο με το χρόνο. Για να μιλήσουμε και με καπιταλιστικούς όρους, το business goal του είναι το κέρδος, το μέσο όμως για να φτάσει σ’ αυτό τον στόχο αλλάζει ανά περιόδους. Αν το μέσο είναι οι άντρες να δουλεύουν πολλές ώρες γιατί το σύστημα χρειάζεται δυναμικά χέρια, κομπλέ, μας βολεύει. Αν το μέσο είναι οι γυναίκες να αποκτήσουν ελευθερία γιατί θα φέρουν κέρδος στο κεφάλαιο, ωραία πάρε και μία τούρτα δώρο. Αν το μέσο είναι να δουλεύουν παιδιά με μισθούς πείνας σε εργοστάσια, τότε ας βρούμε την χώρα που το επιτρέπει και ας τους φτιάξουμε κι’ άλλα εργοστάσια.

Το μέσο αλλάζει. Ο τελικός στόχος ποτέ.

Ο τελικός στόχος είναι η αδιάκοπη κατανάλωση με στόχο το κέρδος. Αυτό από μόνο του δημιουργεί κοινωνικές ανισορροπίες.

Αλλά αν θέλουμε να είμαστε σωστοί,

Πρώτον το καπιταλιστικό σύστημα δεν ήρθε μια αυγουστιάτικη μέρα και μας είπε: «Γεια σας, τι κάνετε; Ήρθα να σας βοηθήσω. Γαμήστε όλα τα άλλα συστήματα, εγώ είμαι εδώ για εσάς», κερνώντας μας τεκίλα. Επινοήθηκε από ανθρώπους για ανθρώπους.

Δεύτερον, είναι υποκρισία να υποστηρίζουμε ότι για όλα φταίει ο καπιταλισμός χωρίς ν’ αναγνωρίζουμε ότι υπάρχει η θετική πλευρά. Στην ακμή του καπιταλισμού, οι γυναίκες κατάφεραν να κάνουν βήματα προς την απελευθέρωση τους, η ιατρική εξελίχθηκε ραγδαία όπως και η τεχνολογία. Θανατηφόρες αρρώστιες έχουν καταπολεμηθεί. Έχουμε έρθει πιο κοντά γιατί οι αποστάσεις έχουν μειωθεί.

Τρίτον και το πιο βασικό, το να θεωρούμε ότι ο καπιταλισμός ευθύνεται για όλα μας τα προβλήματα είναι αναίρεση ευθυνών. Δεν βρίσκω δουλειά,φταίει ο καπιταλισμός. Καπνίζω σαν φουγάρο, φταίει ο καπιταλισμός και οι διαφημίσεις. Σαβουριάζω ότι βρω μπροστά μου και παχαίνω, φταίει ο καπιταλισμός. Αγοράζω όλη την ώρα, φταίει ο καπιταλισμός. Τραβάει μία μαχαιριά ο ένας στον άλλον επειδή του κοίταξε την γυναίκα, φταίει ο καπιταλισμός.

Ξεχνάμε ότι η ζωή προ καπιταλισμού δεν ήταν τόσο ρόδινη:

  • Υπήρχαν θανατηφόρες αρρώστιες
  • Υπήρχαν πόλεμοι
  • Υπήρξαν γενοκτονίες
  • Υπήρχε δουλεία

Τέλος αυτό που δεν λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη είναι ότι οι άνθρωποι είναι άσσοι στον να δημιουργούν προβλήματα—με κάτι πρέπει να απασχολούνται. Ένας ουτοπικός κόσμος που όλα είναι ίσα και όμοια, που επικρατεί η ειρήνη, δεν υπάρχουν φόνοι, όλοι ακούνε με προσοχή τις απόψεις των άλλων, δεν υπάρχει.

Στην περίπτωση που καταφέρναμε να δημιουργήσουμε με κάποιο τρόπο μια τέτοια ουτοπία θα διαρκούσε για λίγα λεπτά.

Είναι αναπόφευκτο να υπάρχουν συγκρούσεις ανά καιρούς. Η ζωή είναι μία σύγκρουση.

Δεν υπονοώ είναι ότι ο καπιταλισμός δεν είναι προβληματικός. Κάθε άλλο. Υπάρχουν ομάδες και άνθρωποι που επωφελούνται από την τωρινή κατάσταση. Ειδικά αυτοί που κατέχουν κεφάλαιο. Όταν έχεις πολλά λεφτά, έχεις πολλούς πόρους. Και όταν έχει πολλούς πόρους μπορείς να κινήσεις ανθρώπους και αγορές προς συγκεκριμένη κατεύθυνση. Δεν χρειάζεται ν’ αναλύσω τις επιπτώσεις του καπιταλισμού και του καταναλωτισμού. Άνθρωποι πιο έξυπνοι από εμένα τα έχουν υπεραναλυσει χιλιάδες φορές.

Αυτό όμως που λέω είναι ότι όλα ξεκινάνε από εμάς.

Το Σύστημα είμαστε εμείς

Αν βάλεις σκατά στο μπλέντερ, σκατά θα βγάλεις—συγνώμη κιόλας.

Η λύση για την δημιουργία καλύτερων κοινωνικών υποδομών αλλά και ενός συστήματος που εστιασμένο σε όλους τους ανθρώπου είναι να ωριμάσουμε ατομικά.

Όταν ωριμάσουμε το σύστημα αλλάζει οργανικά και όχι καταπιεστικά. Γιατί το σύστημα είναι το αποτέλεσμα των συνολικών ενεργειών πολλών ανθρώπων. Οι ενέργειές δεν είναι αυτούσιες, προέρχονται από έναν τρόπο σκέψης.

Και σε ένα σύστημα—οποιοδήποτε είναι αυτό—που οι άνθρωποι είναι ώριμοι μπορούν να αντεπεξέλθουν και να είναι λειτουργικοί αντιμετωπίζοντας τα προβλήματα τους. Είτε αυτό το σύστημα στηρίζεται στον καπιταλισμό, τον κομμουνισμό, τον σοσιαλισμό ή οτιδήποτε άλλο υπάρχει ή δημιουργηθεί.

Οι καλές ιδέες από μόνες τους δεν αξίζουν μία αν απευθύνονται σε ανώριμους ανθρώπους.

Καλό παράδειγμα είναι η σοσιαλιστική περίοδος της δεκαετίας του 80 στην Ελλάδα. Τα πράγματα εν τέλη δεν πήγαν τόσο καλά γιατί δεν ήμασταν έτοιμοι—αρκετά ανώριμοι, θα έλεγα εγώ.

Τι σημαίνει ωρίμανση;

Ότι παίρνουμε τις ευθύνες των πράξεων μας. Δεν κατηγορούμε συνέχεια τους άλλους για όλα τα δεινά του κόσμου. Αναγνωρίζουμε την αδικία και προσπαθούμε να το αλλάξουμε. Εκφράζουμε αυτό που σκεφτόμαστε. Δεν κάνουμε στους άλλους αυτά που δεν θέλουμε να μας κάνουν. Είμαστε ειλικρινείς. Είμαστε άνθρωποι.

Και κυρίως σταματάμε να κατηγορούμε τους άλλους για τα πάντα.

Φταίνε πάντα οι άλλοι. Ο θεός. Τα σχολεία. Οι γονείς. Τα παιδιά. Οι δάσκαλοι. Οι πολιτικοί. Οι σεναριογράφοι του Game of Thrones.

Εκεί λοιπόν είναι η διαφωνία μου—στον τρόπο της αλλαγής: Θες ν’ αλλάξεις το σύστημα; Ωραία. Κάν’ το με καθημερινές πράξεις, όχι με λόγια.

Ένας γνωστός μου, μου έκανε μισαωρη διάλεξη γιατί πρέπει να βγούμε από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο οποίος δούλευε σε μία επιχείρηση που έπαιρνε επιχορηγήσεις ΕΣΠΑ. Για να είμαι ακριβής ήταν τα μόνα έσοδα της επιχείρησης. Χωρίς τις επιχορηγήσεις δεν θα υπήρχε επιχείρηση. Όταν του το ανέφερα μου είπε, χαρακτηριστικά:

«Μέχρι να αλλάξουν τα πράγματα θα παίρνουμε ότι μπορούμε να πάρουμε».

Παραισθήσεις. Οι αντισυστημικοί έχουν την ίδια ιστορία, και αρκετά κλισέ θα έλεγα: Τα χέρια μου είναι δεμένα, θα αρχίσω να κάνω πράξη αυτά που λέω όταν έρθει η επανάσταση.

Όταν έρθει η επανάσταση.

ΟΚ.

Όπως λένε και, οι εχθροί μας, οι Αμερικάνοι, “You talk the talk, do you walk the walk?”

Ναι, το σύστημα δεν ενδιαφέρεται για την ανθρώπινη υπόσταση παρά μόνο για την οικονομική πλευρά. Βλέπει τα πάντα με οικονομικούς όρους. Οι άνθρωποι είναι απλά καταναλωτές.

Ναι, συμφέρει το σύστημα να έχουμε επιφανειακές σχέσεις γιατί μένουμε κενοί και βρίσκουμε καταφύγιο στην κατανάλωση.

Ναι, συμφέρει το σύστημα να μην δημιουργούμε για γινόμαστε απαθείς καταναλωτές.

Ναι, συμφέρει το σύστημα να προωθεί το στυλ εκπλήρωσε όλες τις βαθιές σου επιθυμίες.

Αλλά το σύστημα είμαστε και εμείς. Και αν θέλουμε να το αλλάξουμε πρέπει πρώτα ν’ αλλάξουμε τον εαυτό μας και να γίνουμε αυτό που θέλουμε να πρεσβεύουμε.

Μην μου λες για το πόσο παρτάκιδες είναι οι πολιτικοί όταν σπρώχνεις τον κόσμο για μία θέση στο λεωφορείο.

Μην μου μιλάς για οικονομία και για φόρους όταν δεν πληρώνεις ένα εισιτήριο λεωφορείου.

Μην μου μιλάς για κοινωνικές παροχές, όταν πετάς σκουπίδια στον δρόμο.

Μην μου μιλάς για ιδιοκτησία όταν στις σχέσεις σου είσαι κτητικός.

Πριν βγεις από το σπίτι και αρχίζεις να κατηγορείς του πάντες για το αχούρι που υπάρχει στα σπίτια τους, ξεκίνησε από τον εαυτό σου. Στρώσε το κρεβάτι σου, καθάρισε το δωμάτιο σου και λύσε τα προβλήματα σου. Με τις πράξεις και την στάση σου εμπνέεις τους άλλους να κάνουν το ίδιο ή τουλάχιστον να επηρεαστούν θετικά.

Ο Γκάντι το έλεγε:

«Γίνε η αλλαγή που θέλεις να δεις στους άλλους».

O Einstein το έλεγε:

«Ο κόσμος όπως δημιουργήσαμε είναι μια διαδικασία σκέψης μας. Δεν μπορεί να αλλάξει χωρίς να αλλάξει η σκέψη μας».

Ο Andy Warhol το έλεγε:

«Λένε πάντα ότι ο χρόνος αλλάζει τα πράγματα, αλλά στην πραγματικότητα πρέπει να τα αλλάξεις εσύ, μόνος σου»

Ο William James το έλεγε:

«Να ενεργείς σαν αυτό που κάνεις να μπορεί να κάνει τη διαφορά. Την κάνει».

Ο Roy T Bennett: το έλεγε:

«Δεν μπορείς να αλλάξεις κανέναν, μπορείς να γίνεις όμως ο λόγος που κάποιος θ’ αλλάξει»

Ο Σωκράτης το έλεγε:

«Εκείνος που θέλει να μετακινήσει τον κόσμο, ας μετακινήσει πρώτα τον εαυτό του»

Ο Aldous Huxley το έλεγε:

«Ήθελα να αλλάξω τον κόσμο. Ανακάλυψα όμως, πως το μόνο πράγμα που σίγουρα μπορεί να αλλάξει κάποιος, είναι ο εαυτός του»

Και οι Αμερικάνοι το λένε:

Don’t talk the talk if you can’t walk the walk.