Ένα βράδυ, στην Ινδία, πριν 89 χρόνια γεννήθηκε ένα αγόρι που έμελλε να γίνει πρωταγωνιστής στην Αμερική την δεκαετία του '80. Αυτό το αγόρι είχε ένα όραμα: να δημιουργήσει ένα κόσμο που θα συνδύαζε τον δυτικό πολιτισμό με την ανατολίτικη φιλοσοφία δημιουργώντας κάτι σαν το Γιν-Γιανγκ. Πίστευε ότι είχε βρει την τέλεια ισορροπία.

Αφού έγινε γνωστός στην Ινδία ως πνευματικός και δημιούργησε μια κοινότητα αποφάσισε να χτίσει στην Αμερική ένα κοινόβιο—πόλη ολόκληρη συγκεκριμένα.

Με την βοήθεια της βοηθού του κατάφερε να πραγματοποιήσει το όραμα του, στο Όρεγκον της Αμερικής. Η κοινότητα στην αρχή φάνταζε αρκετά γαμάτη: έκαναν διαλογισμό, είχαν χωράφια για να καλλιεργούν το φαγητό τους, έχτιζαν τις κατοικίες τους και έφτιαχναν ότι άλλο χρειαζόντουσαν και το βράδυ έπαιρναν μέρος σε σεξουαλικά όργια για να γίνουν ένα με την κοσμική ενέργεια.

Τα μέλη της κοινότητας ήταν ως επί το πλείστον νέοι που είχαν βαρεθεί τον δυτικό τρόπο ζωής και ήθελαν ν΄αλλάξουν την ζωή τους.

Rajneeshpuram
Rajneeshpuram

Αυτή η κατάσταση δεν άρεσε στους τοπικούς κατοίκους της γύρω περιοχής, που τους θεωρούσαν προβληματικούς και απειλή για την μικρή πόλη τους. Λίγα χρόνια πριν είχε γίνει η μαζική δολοφονία 918 ανθρώπων από τον Τζιμ Τζόουνς, ηγέτη της σέκτας Ναό του Λαού, οπότε η αντίδραση τους δεν ήταν εντελώς παράλογη. Φοβόντουσαν ότι θα έχουν το ίδιο τέλος.

Οι κάτοικοι άρχισαν να διαμαρτύρονται και να τους κάνουν την ζωή δύσκολη, φέρνοντας τους σε δυσχερή θέση. Έβγαιναν στην τηλεόραση και τους κατηγορούσαν για χρήση ναρκωτικών.

Η κατάσταση άρχιζε να περιπλέκεται με όλο και περισσότερο κόσμο να εμπλέκεται—ένας από αυτούς που ήταν ο συνδημιουργός της Nike, Bill Bowerman. Τα πράγματα εν τέλη ξέφυγαν αφού κατέλαβαν μία ολόκληρη πόλη, δηλητηρίασαν κόσμο, έφεραν άστεγους από όλη την Αμερική για να ψηφίσουν στις τοπικές εκλογές. Τελικά το πείραμα απέτυχε με το FBI να παίρνει τα ηνία από την αστυνομία και να τελειώνει την ιστορία κλείνοντας το κοινόβιο και κάνοντας συλλήψεις.

Ο καθένας πήρε τον δρόμο του και ο πνευματικός γύρισε πίσω στην Ινδία για να συνεχίσει την ζωή του.

Αυτό το αγόρι, που μεγάλωσε και έγινε φιλόσοφος και από φιλόσοφος έγινε δάσκαλος και από δάσκαλος κατέληξε να γίνει σκιά του εαυτού του, ήταν ο Acharya Rajneesh· γνωστός στους περισσότερους από εμάς ως Osho.


Θέλω να σου εξομολογηθώ κάτι

…απεχθάνομαι τις ομάδες—τις βαριέμαι. Πολιτικές, αθλητικές, θρησκευτικές, ιδεολογικές.

Οκ, το πιάνω. Όλοι μας έχουμε την ανάγκη να ανήκουμε κάπου, να είμαστε χρήσιμοι, να προσφέρουμε. Σε κανέναν δεν αρέσει να γυρνάει στο σπίτι του και να νιώθει περιττός· μία κινούμενη σπατάλη ενέργειας.

Είναι ο λόγος που γινόμαστε εθελοντές, συμμετέχουμε στα κοινά, δουλεύουμε και προσπαθούμε να βάλουμε το λιθαράκι μας στην ζωή.

Όταν ήμουν πιο μικρός είχα την επιθυμία ν’ ανήκω κάπου. Προσπαθούσα να ενταχθώ σε ομάδες—συνήθως πολιτικές—για να νιώσω ότι είμαι μέρος ενός συνόλου, κάτι μεγαλύτερο από μένα, το οποίο θα μου έδινε νόημα. Αλλά κάθε φορά συνέβαινε το αντίθετο: ένιωθα να ασφυκτιώ και να καταπιέζομαι.

Με χάλαγε ο τρόπος που συνέβαινε όλο αυτό. Κυρίως η πεποίθηση ότι εμείς κατέχουμε την παγκόσμια αλήθεια. Οι άλλοι—ο εχθρός μας—έχουν άδικο και αν δεν είναι μαζί μας τότε είναι εναντίον μας.

Εντάξει, δεν λεγόταν αλλά υπονομευόταν με χίλιους τρόπους.

Αν ήταν πολιτική παράταξη τότε αυτό σήμαινε ότι μόνο εμείς έχουμε το κλειδί που ανοίγει την πόρτα με τις λύσεις σε όλα μας τα προβλήματα. Αν ήταν αθλητική ομάδα τότε μόνο εμείς έχουμε τους καλύτερους παίκτες, πρόεδρο, ιστορία.

Όλοι κατέχουν την αλήθεια

Έχεις ακούσει γι’ αυτούς που πιστεύουν ότι η γη είναι επίπεδη; Ίσως νομίζεις ότι δεν ξέρουν πόσο κάνει ένα και ένα. Ίσως. Αλλά κάποιοι από αυτούς όχι μόνο δεν είναι ηλίθιοι, αλλά έχουν περισσότερες γνώσεις φυσικής από τον μέσο άνθρωπο. Και εκεί αναρωτιέσαι πως γίνεται να πιστεύουν ότι η γη είναι επίπεδη.

Εδώ είναι που χάνουμε το δάσος.

Στην επιστήμη όταν θέλεις να ερευνήσεις ένα αντικείμενο ή υποκείμενο, τότε εμβαθύνεις σίγα-σιγά. Θα λύσεις ένα πρόβλημα, θα δημιουργηθεί ένα νέο ερώτημα και ούτε κάθε εξής. Έτσι φτάνεις σε κάποια συμπεράσματα.

Όμως αρκετές φορές δεν κάνουμε αυτό—εγώ σίγουρα. Βρίσκουμε πρώτα τα συμπεράσματα που θέλουμε (που έχουμε ανάγκη να πιστέψουμε και μας συμφέρουν) και προσπαθούμε ν’ αλλάξουμε το ερώτημα όπως μας βολεύει. Δεν μας ενδιαφέρει η αλήθεια αλλά το εγώ μας.

Συνήθως το κάνουμε ακούγοντας μόνο την πλευρά που ταυτιζόμαστε και κλείνοντας τα αυτιά μας σε οτιδήποτε καταρρίπτει τις πεποιθήσεις μας.

Γιατί κάποιος πιστεύει ότι η γη είναι επίπεδη

Ή γιατί να πιστεύει σε οποιαδήποτε ομάδα, τυφλά.

1) Αισθάνεται ότι κατέχει την αλήθεια

Θεωρεί ότι τον εαυτό του σαν τον Neo στο The Matrix. Για κάποιο λόγο γνωρίζει την αλήθεια και δεν είναι τυχαία η θέση σε αυτόν τον κόσμο. Πρέπει να εκπληρώσει τον σκοπό του που είναι να μοιραστεί την αλήθεια με τους υπόλοιπους από εμάς που είμαστε ανίδεοι.

2) Θέλει ν’ ανήκει κάπου

Δεν μπορεί να στηριχθεί στα πόδια του γιατί φοβάται την ελευθερία του και την ατομικότητα του. Ως εκ τούτου καταφεύγει σε μία ομάδα για να γίνει προέκταση του εαυτού του. Πλέον δεν είναι ο εαυτός τους αλλά η ομάδα του.

3) Για να έχει υποστήριξη

Αρκετοί που καταφεύγουν σε τέτοιες ομάδες, έχουν βαθιά μέσα τους την αίσθηση της μοναξιάς. Η ένταξη τους σε μία ομάδα, τους αφαιρεί αυτό το αίσθημα. Επιπλέον έχουν υποστήριξη όταν θα έχουν αντιμετωπίσουν κάποιο πρόβλημα.

Σε περίπτωση που δεχτούν κριτική από κάποιον ξένο τότε η ομάδα μετατρέπεται σε ασπίδα που αποκρούει αυτές τις απόψεις.

4) Δεν έχει τι να κάνει στη ζωή του

Υπάρχουν κι΄αυτοί που μπαίνουν στις ομάδες γιατί δεν έχουν κάτι καλύτερο να κάνουν στην ζωή τους και προσπαθούν να «πιαστούν» από κάτι—την ελπίδα.

6) Για τα λεφτά και την Φήμη

Κάποιοι από αυτούς θέλουν να είναι πάνω στην πυραμίδα, είτε γιατί θέλουν να βγάλουν λεφτά είτε γιατί τους αρέσει η εξουσία. Η εξουσία τους δίνει την δύναμη να ορίσουν τον εαυτό τους στον κόσμο γιατί θεωρούν όταν εάν δεν τους γνωρίζει κανένας και δεν μπορούν να επιβάλλουν τα πιστεύω τους τότε είναι σαν να μην υπήρξαν πότε.

Δεν είναι θέμα λογικής

Πριν χρόνια είχα γνωρίσει μία κοπέλα που άνηκε στους Ιεχωβάδες. Ήταν γύρω στα 22. Η σχέση της άνηκε στους Μάρτυρες του Ιεχωβά και της είπε ότι αν θέλει να συνεχίσουν αν είναι μαζί, έπρεπε να παντρευτουν. Και για να παντρευτούν έπρεπε να αλλαξοπιστήσει. Έτσι πήρε την απόφαση, παντρεύτηκαν και έφυγε από το πατρικό της στα δεκαεννέα της.

Στην συνάντηση μας δεν ήταν πωρωμένη ούτε ανέφερε κάτι σχετικό. Αν κάποιος πήγε την συζήτηση εκεί, αυτός ήμουν εγώ. Κι’ ήταν αρκετά ευγενική θα έλεγα. Ο λόγος που ξεκίνησα την συζήτηση ήταν αρκετά εγωιστικός εκ μέρους μου, αφού προσπαθούσα να βρω λογική στην επιλογή της—λες και μου έπεφτε λόγος.

Προφανώς δεν βρήκαμε άκρη.

Μετά από χρόνια κατάλαβα πόσο λάθος ήμουν. Το ίδιο ήταν και όσοι ήταν κοντά της. Η επιλογή της δεν είχε να κάνει με την θρησκεία ή σε δεύτερο επίπεδο ότι ερωτεύτηκε και την έπεισε ο φίλος της. Ο λόγος ήταν ότι ένιωθε ότι δεν την καταλαβαίνουν. Δεν πιστεύω ότι αισθανόταν και πολύ καλά εκεί που ήταν, αλλά το δίλημμα της ήταν ή θα ένιωθε μόνη ή αν θα ένιωθε λιγότερη μόνη. Όλοι προσπαθούσαν να την μεταπείσουν με λογικά επιχειρήματα, της έδειχναν βίντεο από εξομολογήσεις πρώην μελών ή προσπαθούσαν με άλλα επιχειρήματα του τύπου δεν σκέφτεσαι την οικογένεια και τους φίλους σου. Εδώ είναι η ειρωνεία, αυτός ήταν και ο λόγος που έφυγε: δεν την καταλάβαινε κανένας. Και όταν προσπαθείς να πείσεις κάποιον με επιχειρήματα—ή και χωρίς επιχειρήματα—σημαίνει ότι δεν έχεις εντοπίσει το κεντρικό πρόβλημα.

Όλα αυτά την έστελναν ακόμα πιο μακριά και επιβεβαίωναν την τελική της απόφαση.

Οπότε, όπως και στην περίπτωση με όσους πιστεύουν ότι η γη είναι επίπεδη, έτσι και σε αυτή την περίπτωση, είχε φτάσει στα συμπεράσματα της και έπρεπε να επινοήσει τα ερωτήματα.

Αν δεν έμπαινε στους Ιεχωβάδες, θα έμπαινε σε κάποια άλλη ομάδα.

Έτσι είναι με, σχεδόν, όλες τις ομάδες ή ανθρώπους που σου υπόσχονται την υπέρτατη λύση και σου πουλάνε την ελπίδα. Οι λόγοι που φτάνει κάποιος στο σημείο να φανατίζεται δεν έχουν να κάνουν με την λογική. Έχουν να κάνουν με την ασφάλεια, με την μοναξιά και με τον φόβο της κοινωνικής απομόνωσης.

Η έξοδος είναι δύσκολη

Ακόμα και να περάσουν τα χρόνια, και καταλάβεις ότι κάτι δεν πάει καλά, θα κρύψεις τις επιφυλάξεις σου.

Όταν εμμενεις τυφλά στις πεποιθήσεις σου για πολλά χρόνια είναι ακόμα πιο δύσκολο να απορρίψεις αυτές τις σκέψεις. Όχι γιατί έχουν εδραιωθεί—ίσα, ίσα έχουν χάσει την δύναμη τους—αλλά από εγωισμό. Πως να παραδεχτώ ότι έκανα λάθος και έχασα τόσα χρόνια από την ζωή μου για να κυνηγάω φαντάσματα;

Στην ψυχολογία αυτό λέγεται self-handicapping. Είναι μία στρατηγική που ακολουθούν όσοι θέλουν να προστατέψουν το εγώ τους από το να πληγωθεί. Θα πουν τα πάντα στον εαυτό τους και στους άλλους, θα φτιάξουν ολόκληρες ιστορίες για να προστατέψουν την ταυτότητα που έχουν χτίσει.

Οπότε όσο περνάνε τα χρόνια δημιουργείται μία αντίφαση. Από την μία το άτομο έχει αρχίζει να κουράζεται με το να υποστηρίζει φανατικά δόγματα από την άλλη θέλει να προστατέψει την ταυτότητα που δημιούργησε όλα αυτά τα χρόνια που ήταν προσκολλημένος σε αυτές τις ιδέες. Αν απορρίψει κάποιο δόγμα που πίστευε για χρόνια είναι σαν να απορρίπτει ολόκληρη την ζωή του. Κι’ αυτό πονάει.

Καταλαβαίνω την ύπαρξή ομάδων που σου παρέχουν στήριξή και ασφάλεια.

Όπως για παράδειγμα οι Α.Α. Αλλά εκεί πάνε άνθρωποι που θέλουν να λύσουν το πρόβλημα τους, όχι για να φανατιστούν.

Το πρόβλημα, λοιπόν, έχει να κάνει με τα συναισθήματα μας και όχι με την νοημοσύνη μας3.

Όλοι μας—οι περισσότεροι από εμάς τουλάχιστον—κινούμαστε από τα συναισθήματα μας. Είναι αυτά που μας δίνουν κίνητρο. Σε τι βαθμό και αν είναι σε ισορροπία με την λογική μας είναι μία άλλη ερώτηση.

Δεν νομίζω ότι θα μπορούσα να κάνω παρέα με κάποιον που ταξιδεύει στον κόσμο του, σε τέτοιο σημείο που θα ξέφευγε από την πραγματικότητα. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι αυτοί οι άνθρωποι είναι ηλίθιοι ή πρέπει να τους απομονώνουμε.

Η αίσθηση της απομόνωσης, ίσως, τους οδήγησε τελικά στο να χτίσουν ψευδαισθήσεις και τελικά να απομονωθούν· βρίσκοντας καταφύγιο σε κάποια μορφή ομάδας.

Όσο περισσότερο προσπαθούμε να επικοινωνήσουμε με την λογική τόσο περισσότερο θα αμύνονται με ακόμη πιο τρελές θεωρίες.

Δεν είσαι υποχρεωμένος να γίνεις ψυχολόγος κανενός. Ούτε να κάνεις ψυχανάλυση σε οποίον γνωρίζεις. Ούτε μπορείς να υπομείνεις τα βάρη των άλλων επειδή δεν μπορούν να τα κουβαλήσουν μόνοι τους—δεν είναι δική σου δουλεία.

Απλά όταν βλέπεις κάποιον που κάνει παρορμητικές κινήσεις ή μπαίνει σε σέκτες ή σου λέει ότι οι δίδυμοι πύργοι ήταν hoax, δεν είναι επειδή στερούνται νοημοσύνης—απαραίτητα—αλλά έχουν μπλοκάρει συναισθηματικά.

Οπότε κάθε ενέργεια για παράθεση λογικού επιχειρήματος είναι χαμένος χρόνος για όλους τους εμπλεκόμενους.

Ή αδιαφορείς ή κατανοείς.

Διαλέγεις και παίρνεις.