Ξυπνάς το πρωί και πριν βουρτσίσεις τα δόντια σου, κοιτάς τα μηνύματα στο κινητό σου. Τρως κάτι, φεύγεις για δουλειά με το μετρό, ανοίγεις το κινητό, τσεκάρεις το timeline σου, η Μαρία έχει ανεβάσει τις φωτογραφίες με τις φίλες της από την χθεσινή έξοδο, δυο παιδιά που είχες γνωρίσει σ’ ένα τεχνολογικό συνέδριο πριν τρεις μήνες, είναι στη δουλειά και βγάζουν selfie, hashtags: #workhard, #lifeisgood. Πας δουλειά, ανοίγεις υπολογιστή, πατάς το πλήκτρο f , εμφανίζεται στη μπάρα η σελίδα του Facebook, enter, φωτογραφίες από κάποιους φίλους σε μία παραλία, ένα αστείο που δεν έχει νόημα αλλά μετά καταλαβαίνεις ότι είναι inside joke που δεν προορίζεται για σένα, φωτογραφίες μ’ ένα ζευγάρι πριν το γάμο, μετά τον γάμο, στον γάμο, φωτογραφίες βάπτισης, φωτογραφίες με μαμάδες που είναι αγκαλιά με τα μωρά τους αλλά τους έχουν βάλει φατσούλες στα πρόσωπα τους για να μην φαίνονται—αναρωτιέσαι γιατί τις ανεβάζουν—και μία διαφήμιση για προορισμούς σε εξωτικά μέρη από μία ιστοσελίδα που είχες μπει εχθές το βράδυ όταν ονειροπολούσες που θα πας διακοπές όταν πάρεις άδεια και σκέφτεσαι πως γίνεται να ξέρει το Facebook σε ποιες σελίδες μπαίνεις. Πατάς like σε μια φωτογραφία με μια γάτα που το παίζει κουλ και κοιτάει τον σκύλο με ύφος “μην κάνεις μαλακία, σ’ έχω”. Πέρασε η ώρα και πρέπει να κάνεις και λίγη δουλειά. Σχολάς, παίρνεις μετρό, ανοίγεις Instagram. Μοντέλα, ξανθιές, μελαχρινές, κοκκινομάλλες, κώλοι, πολλοί κώλοι—σε διάφορα μεγέθη—μαύρισμα, κοιλιακοί-τρικέφαλοι-δικέφαλοι, ξενοδοχεία σε εξωτικά μέρη, με εξωτικά φαγητά, με εξωτικούς ανθρώπους, πισίνες, σάουνες, ακριβά αμάξια, Παρίσι, Ρώμη, Κατάρ και Σαντορίνη, ερημικές παραλίες βγαλμένες από ταινία, inspirational quotes, mac γιατί τα windows είναι très banal, vegan φαγητά, έμμεσες διαφημίσεις προϊόντων, #pernamekalakaivgaineiprostaekso, #fitness, #personaltraining, #believeinyourself, γυμναστήρια, βάρη, κι’ άλλοι κώλοι, life coach—ο γκουαρντιόλα της ζωής—business coach, fitness coach, sex coach, influencers—η ζωή είναι μικρή, εσύ γιατί δουλεύεις είπαμε; Ανοίγεις Facebook, βγάζεις μια selfie που δεν σε κολακεύει και κάνεις άλλη μία προσπάθεια, αυτή τη φορά θα βγεις λίγο καλύτερα, την ανεβάζεις. Περνάνε δύο λεπτά, δεν βλέπεις like, αγχώνεσαι. Κάνεις refresh νευρικά, ενώ γνωρίζεις ότι το Facebook σου εμφανίζει αμέσως την ειδοποίηση. Βλέπεις το εικονίδιο πάνω στη μπάρα να κοκκινίζει, ανακουφίζεσαι–τελικά μάζεψες εξήντα likes. Πας σπίτι, κάνεις ένα ζεστό ντους, ξαπλώνεις στο κρεβάτι, ανοίγεις τηλεόραση, ανοίγεις Facebook, γιατί πέρασε ώρα από την τελευταία φορά που μπήκες, και σκέφτεσαι:

«Τι κάνω λάθος;»

Μάλλον, ότι συνεχίζεις να μπαίνεις ακατάπαυστα στο Facebook συγκρίνοντας την ζωή σου με των άλλων.

Γιατί ενώ ξέρουμε πως λειτουργεί το «παιχνίδι», συνεχίζουμε και το παίζουμε.

Γιατί όταν εκτιθόμαστε σε τόση πληροφορία, μπλοκάρουμε και έχουμε την αυταπάτη ότι το Facebook είναι η ίδια η ζωή.

Από τις πρώτες ιστοσελίδες μέχρι τα πρώτα Social Networks

Μια από τις μεγαλύτερες δημιουργίες του τελευταίου αιώνα, είναι το διαδίκτυο, μας έφερε πιο κοντά από ποτέ. Μπορούμε να μοιραστούμε και να εξελίξουμε είτε ηλίθιες είτε καινοτόμες ιδέες.

Μέχρι τις αρχές του 2000, εκτός από τα chat και τα forums, οι περισσότερες σελίδες ήταν στατικές. Μέχρι τότε υπήρχαν τα forums για ανταλλαγές απόψεων, τα yahoo pages που ήταν κάτι σαν προσωπικές ιστοσελίδες, IRC chat και λίγη ψυχεδέλεια. Αργότερα κάποιες ιστοσελίδες όπως το Digg ή το Stumpleupon, μετέτρεψαν το διαδίκτυο σε ένα διαδραστικό περιβάλλον όπου οι χρήστες αντάλλασσαν άλλες ιστοσελίδες και τις βαθμολογούσαν.

Μέσα σ’ αυτή την «τρέλα» δεν θα μπορούσαν να λείπουν οι σελίδες κοινωνικής δικτύωσης. Δύο από τις μεγαλύτερες ιστοσελίδες ήταν το Myspace και το Hi5. Αρχικά οι μουσικοί ξεκίνησαν να χρησιμοποιούν το Myspace για να προωθούν την δουλειά τους με αποτέλεσμα να εξαπλωθεί σε όλο τον κόσμο. Είχε τέτοια απήχηση που τον Ιούνιο του 2006 είχε ξεπεράσει το Google σε επισκεψιμότητα1. Το Ηi5 από την άλλη ήταν το δεύτερο σε επισκεψιμότητα2 μετά το Μyspace και το χρησιμοποιούσαν οι χρήστες ως σαιτ γνωριμιών.

Μόνο από αυτό μπορείς να καταλάβεις πόσο σημαντικά ήταν και είναι τα social networks αφού οι χρήστες είχαν ανάγκη από άμεση επικοινωνία. Υπήρχαν και άλλα κοινωνικά δίκτυα τα οποία είχαν μεγάλη απήχηση. Όμως υπήρχε ένα μεγάλο πρόβλημα: όλα αυτά τα κοινωνικά δίκτυα ήταν τα πρώτα πειράματα.

Κάπως έτσι, ένας νέος παίκτης μπήκε στο παιχνίδι και άλλαξε όλη την ιστορία.

Facebook: η αρχή

Το 2004 στο πανεπιστήμιο του Harvard δύο φοιτητές είχαν μια ιδέα: να φτιάξουν ένα κοινωνικό δίκτυο στο οποίο θα είχαν πρόσβαση μόνο όσοι είχαν πανεπιστημιακό email. Επειδή ο προγραμματιστής που δούλευε στο project προσλήφθηκε από τη Google, αποφασίσανε να εμπιστευτούν το όραμα τους σε έναν άλλο φοιτητή.

Ο φοιτητής αυτό ήταν ο Mark Zuckerberg και οι άλλοι δυο φοιτητές ήταν τα αδέρφια Winklevoss. Ο Mark Zuckerberg πριν από αυτό είχε φτιάξει ένα άλλο project το Facesmash όπου οι φοιτητές βαθμολογούσαν τις συμφοιτήτριες τους με βάση την ομορφιά τους. Έτσι συνέδεσε τις ιδέες από το προηγούμενο project με αυτό που του δώσανε οι Winklevoss, τους ακύρωσε, και δημιούργησε το Facebook.

Αρχικά το Facebook ήταν διαθέσιμο μόνο στους φοιτητές του Harvard, ύστερα επεκτάθηκε σε άλλα επτά πανεπιστήμια—την λεγόμενη Ivy League. Αργότερα μπήκε σε άλλα πανεπιστήμια, μέχρι που άνοιξε το 2006 τις πόρτες σε όλους τους χρήστες παγκοσμίως.

Το 2018, το Facebook, είναι η μεγαλύτερη κοινωνική ιστοσελίδα και μια από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις παγκοσμίως με 2 δισεκατομμύρια ενεργούς χρήστες σ’ ένα μήνα3

Το Facebook κατάφερε να κάνει κάτι το οποίο απέτυχαν να κάνουν οι συναγωνιστές του: να φέρει ανθρώπους μεγάλης ηλικίας στην πλατφόρμα. Πλέον, όλοι έχουν ένα λογαριασμό.

Πως δουλεύει το Facebook

Το Facebook βγάζει λεφτά από τις διαφημίσεις. Κάθε διαδικτυακή ιστοσελίδα που σέβεται τον εαυτό της προσπαθεί να κρατήσει τους χρήστες της, ενεργούς για όση περισσότερη ώρα γίνεται ώστε να τους σερβίρει διαφημίσεις. Για να μπορούν οι διαφημίσεις να είναι σωστά στοχευμένες, πρέπει οι διαφημιστές να έχουν τα σωστά δεδομένα ώστε ν’ απευθυνθούν στους σωστούς χρήστες. Αν το Facebook δεν είχε τόσες πολλές πληροφορίες για εμάς τότε θα μας έδειχνε διαφημίσεις που μπορεί να να μην μας ενδιέφεραν. Αυτό θα είχε ως συνέπεια οι διαφημιστές να χάνουν λεφτά και να μην προτιμούν το Facebook ως πλατφόρμα διαφήμισης.

mark-zuckerberg
Our Big Brother

Οπότε το Facebook έχει δύο βασικούς στόχους:

  • Να μας κρατάει για μεγάλη χρονική περίοδο στην πλατφόρμα της
  • Να μαζέψει όσο περισσότερα στοιχεία μπορεί για το ποιοι είμαστε, τι κάνουμε, για να μας σερβίρει τις σωστές διαφημίσεις.

Για να καταφέρουν το πρώτο, οι προγραμματιστές έχουν φτιάξει μια πλατφόρμα, άκρως εθιστική: Φωτογραφίες που είναι το πιο πιθανό να πάρουν likes, προτάσεις για πιθανούς φίλους και διάφορα tricks:

Έχεις σκεφτεί ποτέ γιατί στο messenger εμφανίζεται το «διαβάστηκε» ή γιατί όταν είμαστε συνδεδεμένοι εμφανιζόμαστε ενεργοί στο messenger;

Η απάντηση είναι απλή: όταν κάποιος φίλος σου στέλνει μήνυμα, ντρέπεσαι να μην του απαντήσεις για να μην φανείς αγενής. Επίσης πολλές φορές μπαίνεις στο Facebook για να δεις πότε συνδέθηκε ο φίλος σου, τελευταία φορά. Αυτό σημαίνει περισσότερη ώρα στο Facebook άρα περισσότερες διαφημίσεις.

Για να καταφέρουν όμως το δεύτερο—να μαζέψουν πληροφορίες για εμάς—και να αναλύσουν τα δεδομένα (ποιοι είναι οι φίλοι μας, τι κάνουμε στον ελεύθερο χρόνο μας κ.λ.π) έχουν ξεπεράσει τα όρια:

  • Παρακολουθούν αυτά που γράφεις στο messenger.
  • Παρακολουθούν το μικρόφωνο του κινητού σου.
  • Έχει πρόσβαση στις φωτογραφίες του κινητού σου και τσεκάρει τα metadata για να πάρει στοιχεία όπως πότε τράβηξες τις φωτογραφίες και από που.
  • Γνωρίζουν τις σελίδες που έχεις επισκεφθεί—γι’ αυτό πολλές φορές βλέπεις διαφημίσεις από υπηρεσίες που έχεις επισκεφθεί—μέσω Facebook Pixel.

Μπορεί να μην σε νοιάζει η παραβίαση των προσωπικών δεδομένων σου σου, γιατί δεν έχεις κάτι να κρύψεις αλλά μπορεί να σου βγει μπούμερανγκ.

Γιατί μπαίνουμε στο Facebook

Γιατί εφόσον γνωρίσουμε ότι το Facebook παραβιάζει και εκμεταλλεύεται τα δεδομένα μας, είτε χρησιμοποιώντας τα στοιχεία μας για δικούς τους σκοπούς είτε τα πουλάνε σε τρίτες εταιρείες, επιμένουμε να το χρησιμοποιούμε;

1. Μας τονώνει τον Ναρκισσισμό

Πλέον με τα κοινωνικά δίκτυα είναι εύκολο να γίνουμε το κέντρο του κόσμου και να τονώσουμε το νάρκισσο εαυτό μας. Selfies, που είμαστε, με ποιον είμαστε, τι κάνουμε, τι πίνουμε, τι σκεφτόμαστε, τι μουσική ακούμε, τι θέλουμε, σε τι mood είμαστε.

Μπορεί να μην είμαστε celebrities4 αλλά προσπαθούμε να χτίσουμε ένα μικρόκοσμο που είμαστε οι πρωταγωνιστές και μας παρακολουθούν, όλη την ώρα, οι πάντες.

Γάτα

2. Βαριόμαστε και θέλουμε να ασχοληθούμε με κάτι άλλο

Είτε είμαστε στην δουλειά, είτε στην καφετέρια, είτε στο δρόμο πολλές φορές μας πιάνει βαρεμάρα ή νευρικότητα. Και ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να σκοτώσουμε την βαρεμάρα μας; Ανοίγουμε το κινητό και σκρολάρουμε ακατάπαυστα στο timeline μας.

Μία άλλη περίπτωση είναι ότι όταν αγχωνόμαστε. Παλιά όταν αισθανόμασταν άβολα σε μία παρέα ή όταν ήμασταν μόνοι μας, ανάβαμε ένα τσιγάρο, τώρα πια μπαίνουμε στο Facebook.

Το Facebook είναι το νέο τσιγάρο.

3. Συγκρινόμαστε με άλλους

Επειδή δεν είμαστε ποτέ ικανοποιημένοι με τον εαυτό μας—πάντα κάτι μας λείπει—προβάλουμε τις επιθυμίες μας στα πρόσωπα άλλων ανθρώπων. Στην σημερινή εποχή, η πρόσβαση στην ζωή των άλλων είναι εύκολη. Η Μαρία που πήγε διακοπές με τις φίλες της στη Μύκονο. Ο Γιώργος που βγάζει selfie με την παρέα του σε κάποιο in μαγαζί που πρέπει να επισκεφτείς.

Και εσύ επιλέγεις να δεις όλα αυτά που σου λείπουν και θα ήθελες να έχεις. Έτσι αισθάνεσαι άσχημα και θεωρείς τον εαυτό σου αποτυχημένο. Το πρόβλημα σου δεν είναι το facebook, ούτε οι φίλοι σου. Το πρόβλημα είναι ο εαυτός σου. Όσο πιο χάλια αισθάνεσαι τόσο περισσότερο έχεις την ανάγκη να συγκριθείς με τους άλλους.

Όταν απολαμβάνουμε κάτι, είμαστε τόσο συγκεντρωμένοι και αφοσιωμένοι που δεν μας περνάει από το μυαλό να βγάλουμε φωτογραφία. Πόσο μάλλον να το δημοσιοποιήσουμε στο Facebook.

Όταν λοιπόν βλέπεις πολλές φωτογραφίες και αναρτήσεις από εξόδους, μάλλον, κάτι δεν πάει καλά.

3. Δεν θέλουμε να μένουμε στην απ’ έξω

Μας αρέσει να είμαστε συνέχεια ενημερωμένοι για τα πάντα και τους πάντες. Να έχουμε άποψη για να μπορούμε να συζητήσουμε οποιαδήποτε θέμα όταν έρθει η ώρα.

Έτσι είναι και με το Facebook. Εκτός ότι θα χάσεις όλα τα καυτά νέα της επικαιρότητας, όπως για παράδειγμα που βγήκε ο Γιώργος το Σάββατο το βράδυ ή σε πιο μαγαζί ήπιε τον Freddo espresso ο Σπύρος, θεωρείς ότι με το να κόψεις το Facebook θα χάσεις την επικοινωνία από τον περίγυρο σου έτσι θα αποκοπείς και στη συνέχεια θα απομονωθείς. Η αλήθεια είναι ότι εν μέρει ισχύει, κάποιοι, αν δεν σε δουν στο Facebook, δεν θ’ ασχοληθούν μαζί σου.

Αλλά αυτοί που ενδιαφέρονται προφανώς θα βρουν τον τρόπο για να έρθουν σε επικοινωνία μαζί σου.

Όλα αυτά τα προβλήματα δεν μας τα δημιούργησαν τα κοινωνικά δίκτυα. Προϋπήρχαν και βγήκαν στην επιφάνεια.

Η αλήθεια είναι ότι το Facebook προωθεί μια πλατφόρμα που σε ωθεί να βγάλεις τον πιο νάρκισσο εαυτό σου και να καταναλώνεις τη ζωή των υπολοίπων. Από την άλλη αν δεν είχε επιθετική πολιτική, το πιο πιθανό είναι ότι δεν θα είχε τόσους χρήστες. Κάποια στιγμή θα έβγαινε μία ομάδα και θα δημιουργούσε μία παρόμοια πλατφόρμα.

Το Facebook δεν είναι ένα κοινωνικό δίκτυο. Το Facebook είναι μια καλοστημένη επιχείρηση και σου πουλάει το καλύτερο προϊόν που υπάρχει αυτή τη στιγμή στην αγορά: τις ανασφάλειες σου.


Newsletter Subscribe
Κάνε εγγραφή στο Newsletter, ώστε να λαμβάνεις τα τελευταία άρθρα άλλα και προτάσεις βιβλίων.
Όχι Spam. Η διεύθυνση email, δεν μοιράζεται με τρίτους και χρησιμοποιείτε αποκλειστικά για το newsletter.

Αναφορές

  1. Cashmore, P. (2006). MySpace, America’s Number One. Mashable.
  2. Arrington, M. (2007). Hi5 Traffic Surges, May Be Second Largest Social Network. TechCrunch.
  3. Constine. J. (2017). Facebook now has 2 billion monthly users… and responsibility. TechCrunch
  4. Θέλουμε να γίνουμε…