Ο κορωνοϊός έχει μπει για τα καλά μέσα στην καθημερινότητα μας. Αυτή την στιγμή στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο οι νεκροί αυξάνονται με γοργούς ρυθμούς. Το θετικό μέσα σε όλη αυτή την κατάσταση, για την χώρα μας, είναι ότι έχουμε τους λιγότερους θανάτους· σε σχέση με άλλες χώρες της Ευρώπης. Υπάρχει πρόβλημα, το άγχος και ο πανικός έχουν χτυπήσει κόκκινο. Μπαίνεις στα κοινωνικά δίκτυα και διαβάζεις πως τα μηνύματα που στέλνουμε στο 13033 είναι για να μας παρακολουθούν και γελάς, αλλά μετά από δευτερόλεπτα διαβάζεις ότι στην Ιταλία είχε εννιακοσιους-πενήντα θανάτους, μέσα σε μία μόνο μέρα — δύο εβδομάδες μετά την απαγόρευση της κυκλοφορίας. Η κατάσταση είναι τραγική και έχει αρνητική επίπτωση στην ψυχολογία μας1.

Σε όλο αυτό είμαστε όλοι μαζί αλλά στην πραγματικότητα δεν είμαστε. Οι ίδιοι άνθρωποι καλούνται να βγάλουν το φίδι από την τρύπα. Σκέψου κάποιον που δουλεύει σε ένα σουπερμάρκετ, όχι γιατί υπάρχουν προοπτικές αλλά, επειδή έχει ανάγκη τα εξακόσια ευρώ τον μήνα, να πρέπει δουλεύει αυτή την στιγμή ατελείωτες ώρες για να μπορούμε να προμηθευόμαστε τα απαραίτητα όλοι οι υπόλοιποι. Όσο πιο χαμηλά βρίσκεσαι στην πυραμίδα, τόσο πιο απελπιστική είναι η κατάσταση.

H Justine van der Leun δημοσίευσε πριν λίγες μέρες, μαρτυρίες για το τι συμβαίνει στις αποθήκες της amazon. Οι εργάτες που φτιάχνουν τα πακέτα, δουλεύουν άπειρες ώρες, λόγω της κατάστασης, με μία μικρή αύξηση στον μισθό, χωρίς τα απαραίτητα μέτρα. Οι ταξικές διαφορές, σε αυτή την φάση, είναι ευδιάκριτες. Κάποιος λοιπόν που δουλεύει με βασικό μισθό και δεν ξέρει αύριο τι του ξημερώνει (κάποιοι άλλοι έχουν χάσει ήδη τις δουλειές τους), πρέπει να γυρίσει στο σπίτι του με κίνδυνο να κολλήσει τον ιό σε κάποιον δικό του και χωρίς να έχει την δυναότητα να κάνει περιττές αγορές αφού δεν ξέρει τι μέλλει γενέσθαι.

Υπάρχουν άνθρωποι που είναι μόνοι τους και δεν έχουν συντροφιά. Υπάρχουν άνθρωποι που αυτή την στιγμή είναι εκτεθειμένοι σε ενδοοικογενειακή βία. Υπάρχουν μεγάλοι άνθρωποι που δεν έχουν κάποιον να τους προσέχει. Και έχεις άλλους ανθρώπους να τραγουδούν το imagine από την βολή του σπιτιού τους. Ή κάποιους άλλους που κάνουν ανακοινώσεις ότι έχουν τον κορωνοϊο λες και πήραν πτυχίο στο Harvard2.

Μέσα σε όλη αυτό τον σουρεαλιστικό εφιάλτη υπάρχουν κάποιοι συμπολίτες μας που αντιδρούν σε όλο αυτή την τραγωδία, σαν δεκάχρονα· ό,τι και να τους πεις θα σου πουν το αντίθετο. Στην αρχή έλεγαν ότι δεν υπάρχει ο ιός, είναι ένα ψέμα για να μας εκφοβίσουν. Μετά που είδαν ότι υπάρχει πρόβλημα, είπαν ότι είναι μία απλή γρίπη που σκοτώνει χιλιάδες κόσμο κάθε χρόνο. Μετά είδαν την Ιταλία ως στατιστικό λάθος — εξαίρεση στον κανόνα. Τώρα που βλέπουν ότι η τραγωδία στην Ιταλία είναι ασταμάτητη και η κατάσταση έχει ξεφύγει και στην Ισπανία, και όπως φαίνεται θα ακολουθήσουν Γαλλία και Αμερική, προσπαθούν να πείσουν τους εαυτούς τους ότι όλα αυτά είναι μία συνωμοσία — παρόλα αυτά λούζονται με μισό κιλό οινόπνευμα.

Κάποιοι δεν μπορούν να καταλάβουν ότι η ανθρώπινη ζωή είναι εύθραυστη.

Θέλουν να μας ελέγξουν

Όταν διαβάζεις πολλά μυθιστορήματα, βλέπεις πολλές σειρές και ενίοτε ξεφυλλίζεις περιοδικά όπως το Nexus, τότε βλέπεις αυτό που θέλεις να δεις. Κάποιος βλέπει αυτά τα μέτρα ως μέτρα προστασίας, κάποιος άλλος τα βλέπει ως τη νέα χούντα που θέλουν να μας επιβάλουν. Προσωπικά δεν μου αρέσει η εξουσία — δεν μπορώ να έχω κάποιον πάνω από το κεφάλι μου να μου υπονομεύει τι να κάνω.

Από την άλλη όμως είμαι μεγάλο παιδί και καταλαβαίνω ότι αυτή την στιγμή χρειάζονται αυτά τα μέτρα γιατί κάποιοι, λίγοι, είναι ικανοί να διαλύσουν όλη αυτή την προσπάθεια. Αθώος δεν είμαι: πάνω στην εθνική ασφάλεια πολλά κράτη έχουν καταπατήσει τα δικαιώματα των πολιτών. Όπως οι ΗΠΑ μετά τα γεγονότα της 9/11. Σαφώς λοιπόν ισχύει το επιχείρημα ότι οι κυβερνήσεις μπορούν να πατήσουν πάνω στον φόβο για να περάσουν αντισυγματικά μέτρα. Δεν έχουμε φτάσει όμως ακόμα σε αυτό το σημείο3.

Αυτά τα άτομα που ωρύονται στο Facebook ότι καταπατούνται τα ατομικά τους δικαιώματα και βγάζουν τον εαυτό τους από την εξίσωση, είναι αρκετά εγωκεντρικά με έντονες τάσεις ναρκισσισμού. Πρώτον θεωρούν ότι είναι οι μόνοι που τα σκέφτονται ή είναι οι μόνοι που καταπιέζονται ή είναι μόνοι που έχουν διαβάσει το 1984. Δεύτερον έχουν φτάσει σε τέτοιο σημείο που θέλουν οι προφητείες τους να πραγματοποιηθούν, σαν ένα σαδομαζοχιστικό παιχνίδι, για να σου πουν αργότερα στα έλεγα εγώ4. Τέλος υποτιμούν τους συμπολίτες τους, που τους λένε στη μούρη τους είσαι ηλίθιος που τα πιστεύεις αυτά, ξύπνα, άκουσε με.

Αλλά για να είμαστε σοβαροί, ας δούμε τα γεγονότα στην Ιταλία. Με τόσους θανάτους, ενώ υπάρχει απαγόρευση κυκλοφορίας, κάποιοι πολίτες βγαίνουν έξω λες και δεν έχει συμβαίνει τίποτα. Δεν νομίζω ότι θέλουμε να γίνουμε Ιταλία ή Ισπανία.

Δεν είναι εύκολες καταστάσεις και τα ρίσκα είναι τεράστια.

Οπότε εσύ που είσαι οικονομολόγος, γιατρός, επιδημιολόγος, επειδή διάβασες μερικά κείμενα, σε παρακαλώ άραξε λίγο.

Και δυστυχώς πολλοί από αυτούς που τα αφουγκράζονται είναι, υποτίθεται, επαγγελματίες: επιδημιολογοι και ειδικοί επαγγελματίες εξέφρασαν τη άποψη ότι όλα αυτά είναι «τσάμπα» πανικός που διαλύουν την οικονομία5. Κάποιοι αργότερα, όπως ο Pinker, αναπαρήγαγαν τις απόψεις του Ιωαννίδη, ότι πρέπει να γίνουν περισσότερα τεστ πριν κλείσουμε τα πάντα.

Ο Γιάννης Ιωαννίδης, επιδημιολόγος, έκανε μία ανάλυση σχετικά με τον κορωνοϊό, στο οποίο υποστηρίζει ότι τα μέτρα που έχουμε πάρει είναι ακραία αφού δεν υπάρχουν αρκετά δεδομένα.

Είναι εύκολο να αναλύεις τέτοιες καταστάσεις όταν δεν έχεις το κόστος του ρίσκου. Οι αποφάσεις που πρέπει να παρθούν από τις πολιτείες επιβάλλεται να είναι γρήγορες με το μικρότερο κόστος. Είδαμε τι έγινε στην Αγγλία με τον Μπόρις που ήθελε να το παίξει μεγάλη δύναμη για να πάρει το πάνω χέρι η Αγγλία οικονομικά μόλις τελειώσουν όλα αυτά. Και είδαμε, ευτυχώς για τους Άγγλους, την μεγαλύτερη κωλοτούμπα των τελευταίων ετών: απαγόρευση στην κυκλοφορία.

Δεν διαφωνώ ότι πρέπει να έχουμε περισσότερες πληροφορίες για να βγάλουμε επαρκή συμπεράσματα αλλά δεν μπορείς να περιμένεις να αποκτήσεις όλα τα δεδομένα για να πάρεις την σωστή απόφαση. Η ζωή δεν σε περιμένει. Αν παίρναμε αυτό τον δρόμο τότε η ανθρώπινη ύπαρξη θα είχε σταματήσει προ πολλού.

Η φάση που βρισκόμαστε αυτή την στιγμή, ξεγύμνωσε ακαδημαϊκούς που στην θεωρία είναι άσσοι, αλλά στην πράξη έρχεται η ίδια η ζωή για να τους εκθέσει.

Το tweet, τελικά, το διέγραψε.

Αλλά όπως, εύστοχα, έγραψε κάποιος χρήστης στο twitter:

Τα προβλήματα που θα υπάρξουν

Το θέμα δεν είναι αν θα υπάρξει ανάκαμψη στο μέλλον. Το θέμα είναι που θα υπάρξει ανάκαμψη. Σε ποιες περιοχές, χώρες και θέσεις εργασίας. Το τουριστικό κομμάτι — ακόμα και αν μπουν λεφτά — φέτος έχει τελειώσει, θα είναι καταστροφική χρονιά. Στο θέμα των φαρμάκων και είδη υγιεινής θα υπάρξει αύξηση στα επόμενα χρόνια.

Όπως είδαμε και το 2009 κάποιες χώρες όχι απλά ανέκαμψαν αλλά είχαν καλύτερη οικονομία προ κρίσης. Στην Ευρώπη οι βορειοκεντρικές χώρες επωφελήθηκαν από την οικονομική κρίση αλλά και από το μεταναστευτικό αφού είχαν φθηνά εργατικά χέρια. Από την άλλη όμως οι χώρες του νότου, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία με κεντρικό άξονα την Ελλάδα, λαβώθηκαν από τα οικονομικά μνημόνια. Σε αυτό το πλαίσιο που βρισκόμαστε τώρα, δεν έχουμε τα ίδια δεδομένα σε σχέση με τις μνημονιακές εποχές.

Είμαι πιο αισιόδοξος σε σχέση με άλλους που προφητεύουν νέα μνημόνια. Γιατί μπορεί οι πολιτικοί — και αυτούς που αντιπροσωπεύουν — να σκαρφίζονται νέους τρόπους για να επωφελούνται οικονομικά εις βάρος των πολλών αλλά από την άλλη ο λαός μαθαίνει. Η Ελλάδα δέχτηκε τις οικονομικές πολικές μαζί με το ΔΝΤ αλλά στο δημοψήφισμα του ’15 έδειξε την αγανάκτηση για τα μέτρα λιτότητας. Αυτή την στιγμή βρισκόμαστε σε ένα σταυροδρόμι. Η Γερμανία δεν μπορεί να το σταματήσει όσο καλό “marketing” και αν κάνει· υπονοώντας ότι η Ιταλία ευθύνεται για την κατάσταση της6. Αν συνεχίσει να επιμένει σε μία ΕΕ που δεν είναι ενιαία αλλά έχει κεντρικό άξονα το Βερολίνο, τότε θα σπάσει σε χίλια κομμάτια. Ακόμα και αν δεχτούν οι πολιτικοί των χωρών τα μέτρα λιτότητας — που όλα δείχνουν ότι δεν θα συναινέσουν—, οι λαοί θα αντισταθούν. Οι Έλληνες αυτή την στιγμή δεν θα αντέξουν άλλο ένα μνημόνιο, και θα προτιμήσουν, αφού είμαστε που είμαστε στον πάτο, να πάμε ακόμα πιο κάτω αλλά τουλάχιστον να μας μείνει η αυτοκυριαρχία μας. Οι Ιταλοί δεν υπάρχει περίπτωση να αφήσουν τόσους θανάτους να περάσουν σαν να μην συνέβη τίποτα.

Από όλη αυτή την κατάσταση χτυπήθηκε και ο νεοφιλελευθερισμός που ήθελε ιδιωτικοποίηση των πάντων. Η ΝΔ φλέρταρε με το σύστημα υγείας της Αγγλίας. Η μνημονιακή πολιτική έκοψε πόρους από το σύστημα υγείας τα τελευταία χρόνια, προκαλώντας απανωτές πληγές.

Πλέον δεν μπορούν να περάσουν με το «έτσι θέλω» ακραία μέτρα, λέγοντας ότι δεν υπάρχει άλλη επιλογή. Το σοκ που έχουμε υποστεί θα μετατραπεί αύριο σε hangover, που θα προσπαθούμε να καταλάβουμε τι έγινε, και μεθαύριο σε θυμό. Και πρέπει να βρούμε που θα διοχετεύσουμε αυτόν τον θυμό. Θα τον χρησιμοποιήσουμε για να αλλάξουμε την κατάσταση ή θα τον χρησιμοποιήσουμε για να εκτονωθούμε;

Κυρίως αυτό που πρέπει να συζητήσουμε σοβαρά είναι η αναθεώρηση του κοινωνικού συστήματος, δίνοντας φωνή σε όλους αυτούς τους ανθρώπους που έχουν πληγεί εδώ και μία δεκαετία και είναι αυτοί που κινδυνεύουν αυτή την στιγμή.

Ήρθε η ώρα να βάλουμε τις βάσεις για ένα κοινωνικό κράτος που είναι εστιασμένο στον άνθρωπο και όχι στην οικονομία. Τις πολιτικές της τελευταίας εικοσαετίας τις δοκιμάσαμε και ήταν μία αποτυχία.

Μέσα σε όλη αυτή την ανυπολόγιστη τραγωδία υπάρχει ελπίδα για ένα ανθρώπινο μέλλον — αρκεί να το επιλέξουμε. ❦


Newsletter Subscribe
Κάνε εγγραφή στο Newsletter, ώστε να λαμβάνεις τα τελευταία άρθρα άλλα και προτάσεις βιβλίων.
Όχι Spam. Η διεύθυνση email, δεν μοιράζεται με τρίτους και χρησιμοποιείτε αποκλειστικά για το newsletter.

Αναφορές

  1. Έχεις φτάσει στο σημείο να νομίζεις το βράδυ ότι έχεις κορωνοϊο και το πρωί να ξυπνάς μια χαρά; Σε αυτό το επίπεδο βρίσκομαι αυτή την στιγμή. Βλέπω τον πατέρα μου να βάζει θερμόμετρο, συχνά, και να με ρωτάει γιατί δεν χτυπάει το θερμόμετρό; Γιατί δεν έχεις πυρετό, βρε άνθρωπε!
  2. Που κι’ αυτό θα ήταν το ίδιο εγωκεντρικό.
  3. Ας έχουμε το νου μας
  4. Εμένα δεν με πιάνουν κώτσο.
  5. Το VOX στην αρχή έλεγε ότι είναι μία απλή γρίπη. Μέρες αργότερα έκρουε τον κίνδυνο.
  6. Αν και είναι λίγο αστείο ακόμα και αν το σκεφτείς έτσι. Ποιος ευθύνεται για την μείωση πόρων στα συστήματα υγείας τα τελευταία δέκα χρόνια;