Στις 5 Ιουνίου του 2013 η εφημερίδα Gurdian δημοσίευσε μια σειρά από αρχεία που είχαν σχέση με την παρακολούθηση των πολιτών την Αμερικής από την NSA. Πράγματα που λες ότι γίνονται μόνο στις ταινίες. Η NSA—σύμφωνα με τον Snowden—είχε φτιάξει ένα τεράστιο δίκτυο παρακολούθησης των πολιτών, χωρίς να πάρει εξουσιοδότηση από κάποιον φορέα. Ήταν μία μίξη παρακολούθησης των κοινωνικών δικτύων, των κινητών τηλεφώνων και των προσωπικών μηνυμάτων. Το έξυπνο σε αυτό το σύστημα ήταν ότι μπορούσε να κάνει ταυτοποίηση χωρίς να χρειάζεται να επέμβει ο ερευνητής: χρησιμοποιούσαν αυτοματοποιημένα συστήματα.

Ανά τακτά διαστήματα θα διαβάσεις κάποιο άρθρο για παραβίαση των προσωπικών μας δεδομένων. Την μία το Facebook να παρακολουθεί τα μηνύματα σου. Την άλλη κάποια εταιρεία που έχει πρόσβαση στα δεδομένα σου—χωρίς να έχεις δώσει εξουσιοδότηση.

Ζούμε στην εποχή της πληροφορίας. Αυτό σημαίνει τεράστια ευκαιρία για τις εταιρείες ν’ αναλύσουν τις συνήθειες μας, με στόχο να βρουν το καλύτερο τρόπο να προωθήσουν και να μας πουλήσουν τα προϊόντα τους.

Και στην εποχή του internet σημαίνει ότι οι εταιρείες για να μας προσελκύσουν και να μάθουν τις συνήθειες μας, θα μας δώσουν το προϊόν ή κάποιο μέρος του, δωρεάν.

«Όταν, όμως, χρησιμοποιείς ένα προϊόν που δεν πληρώνεις, τότε είσαι το ίδιο το προϊόν».

Εφόσον το γνωρίζω αυτό, δεν έχω πρόβλημα.

Είμαι διατεθειμένος να μοιραστώ προσωπικές μου πληροφορίες ώστε να έχω δωρεάν πρόσβαση σε υπηρεσίες.

Εκεί που έχω πρόβλημα, είναι όταν παραβιάζουν τα προσωπικά μου δεδομένα χωρίς να έχω δώσει εξουσιοδότηση. Όταν τρίτες εταιρίες έχουν πρόσβαση σε δεδομένα μου, ενώ δεν θα έπρεπε. Όταν το Facebook παρακολουθεί τι γράφω στο messenger ή σε ποιον στέλνω τα μηνύματα. Όταν η Google ξέρει τι κάνω στο android όλες τις ώρες. Όταν βλέπω στο κινητό μου εκατό αναπάντητες κλήσεις από εταιρείες που θέλουν να μου πουλήσουν το οτιδήποτε—χωρίς να έχω δώσει το γαμημένο τηλέφωνο μου—μεσημεριάτικα.

Fuck-You

Ή όταν παίρνω τηλέφωνο τον τηλεφωνικό πάροχο μου για να κάνω μια ερώτηση και μου ζητάει τον αριθμό πινακίδας του αυτοκινήτου μου για μου κάνει ταυτοποίηση. Γιατί μία εταιρεία έχει πρόσβαση σε δεδομένα που δεν έχω δώσει;

Πως στο διάολο, ένας τηλεφωνικός πάροχος, γνωρίζει τον αριθμό της πινακίδας μου;

Ναι, με όλα αυτά έχω πρόβλημα.

Ο παρατηρητής που αλλάζει το πείραμα

Όταν συζητάω με κάποιος ανθρώπους σχετικά με την παραβίαση των δεδομένων μας, συνήθως ακούω:

«Δεν έχω τίποτα να κρύψω, ας κάνουν ότι θέλουν».

Όλο και κάτι θα έχεις να κρύψεις.

Αν ήξερες ότι η κοπέλα, που μπήκες στο προφίλ της, μπορεί να το δει, θα έμπαινες;

Αν ήξερες ότι μπορεί να δημοσιευτούν οι αναζητήσεις στο Google Search θα αναζητούσες τα ίδια πράγματα;

Αν ήξερες ότι ο οποιοσδήποτε μπορεί να δει το ιστορικό σου στο Youtube θα έβλεπες τα ίδια βίντεο;

Μάλλον όχι. Ο λόγος που αισθάνεσαι τόσο άνετα στο διαδίκτυο και ψάχνεις ό,τι θέλεις είναι γιατί εμπιστεύεσαι ότι οι εταιρείες ότι δεν θα δημοσιεύσουν τα δεδομένα σου.

Όταν σε παρακολουθούν—όλη την ώρα—αλλάζεις την συμπεριφορά σου για να μην δείξεις τις πραγματικές σκέψεις σου.

Γιατί χρησιμοποιούμε υπηρεσίες που καταπατούν τα δικαιώματα μας;

Γιατί προτιμούμε τον εύκολο και γρήγορο δρόμο. Αν είναι δωρεάν ακόμα καλύτερα. Ποιος ο λόγος να πληρώσεις ένα πάροχο email όταν έχεις το Gmail; Για να αγοράσεις εφαρμογή που μπορείς να βάλεις φίλτρα στις φωτογραφίες σου, όταν μπορείς να βρεις μία άλλη «δωρεάν».

Η ευκολία και το «δωρεάν» έχουν το τίμημα τους.

Πριν λίγο καιρό η Google ανακοίνωσε ένα νεό χαρακτηριστικό για το Gmail: όταν πληκτρολογείς μία πρόταση, στο mail,  θα σου συμπληρώνει την συνέχεια.

Αν για παράδειγμα θες να στείλεις σε έναν φίλο σου να βγείτε για μπύρες:

«Θα βγούμε το βράδυ για ___».

το Gmail θα σου προτείνει την λέξη: «μπύρες».

Write emails faster with Smart Compose in Gmail

Έξυπνο. Σου γλυτώνει πολύ χρόνο από τα καθημερινά email που πρέπει να στέλνεις.

Όπως επίσης μία πολύ καλή ευκαιρία για διαφήμιση. Φαντάσου η Heineken να κάνει συμφωνία με την Google για να διαφημίζεται σε αυτό το σύστημα. Κάθε φορά που θα γράφεις:

«Πάμε να βγούμε για ___».

η Google αντί για μπύρα θα στο συμπληρώνει με Heineken ή Coca Cola1.

Η συνήθεια και η ευκολία προσφέρουν στις εταιρείες ένα μεγάλο πλεονέκτημα για να μας πουλήσουν τα προϊόντα τους. Γιατί δεν χρειάζεται να σκεφτείς, όλα γίνονται αυτόματα.

Όλα αυτά τα εργαλεία, ενώ κάνουν την ζωή μας πιο εύκολη, μας υποκινούν να συμπεριφερόμαστε και να σκεφτόμαστε με ένα συγκεκριμένο τρόπο: τι να κάνουμε, τι να βλέπουμε, τι να πατάμε.

Κάπου εδώ, κάποιος θα πεταχτεί, λέγοντας το γραφικό:

«Νίκο, αγόρι μου, κανείς δεν σε υποχρεώνει να χρησιμοποιείς όλες αυτές τις υπηρεσίες. Επίσης έχεις συμφωνήσει με τους όρους χρήσης2

».

  1. Το τι αναγράφεται στους όρους χρήσης δεν με απασχολεί. Οι όροι χρήσης είναι γραμμένοι από δικηγόρους που δουλεία τους είναι να σε μπερδεύουν και όχι να σε ενημερώνουν. Ακόμα και αν διαβάσεις τους όρους χρήσης, θα χαθείς στην μετάφραση. Στις ΗΠΑ υπήρχε μια εταιρεία, η AMG Services, που σου δάνειζε λεφτά μέσω του διαδικτύου. Συμπλήρωνες μία φόρμα με τα στοιχεία σου και έβαζες τον αριθμό του λογαριασμού σου για να μπουν τα λεφτά.  Το κόλπο ήταν απλό. Ας πούμε ότι δανειζόσουν 300$. Το ποσό που θα έπρεπε να επιστρέψεις, με τους τόκους, ήταν 390$. Η πληρωμή θα γινόταν μέσα σε τρεις εβδομάδες. Στα μικρά γράμματα όμως η εταιρεία έλεγε ότι αν δεν πλήρωνες το συνολικό ποσό στην πρώτη δόση, τότε ο δανεισμός ανανεωνόταν, αυτόματα, κάθε δύο εβδομάδες. Με αποτέλεσμα να έπρεπε να πληρώσεις 1000$ αντί για 400$.
    Όσο δεν πλήρωνες τους τόκους τόσο μεγάλωνε και το ποσό που έπρεπε να καταθέσεις. Η εταιρεία AMG Servises κατάφερε μέσα από διάφορα παραθυράκια3 να βγάλει πάνω από 2 δισεκατομμύρια δολαρια. Τελικά, μετά από πολλά ευτράπελα, την υπόθεση ανέλαβε το FBI και ο ιδιοκτήτης καταδικάστηκε σε 16 χρόνια φυλάκισης. Υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στο τι είναι ηθικό και στο τι είναι νόμιμο. Κανείς δεν διαβάζει τους όρους χρήσης, πόσο μάλλον όταν είναι ολόκληρο κατεβατό.
  2. Οι ίδιες εταιρείες παραβιάζουν τους όρους χρήσης που έχουν γράψει.
  3. Η ιστορία με την Cambridge Analytica και το Facebook μας δείχνει ότι ακόμα και αν οι εταιρείες, που δίνουμε τα δεδομένα μας, δεν θέλουν να τα εκμεταλλευτούν, το πως τα διαχειρίζονται έχει μεγάλη σημασία. Γιατί αν δίνεις σε τρίτους, πρόσβαση σε προσωπικά δεδομένα χωρίς να έχεις προβλέψει τις δικλίδες ασφαλείας τότε υπάρχει πρόβλημα. Δες τις «δωρεάν» εφαρμογές στα κινητά μας τι πρόσβαση ζητάνε. Γιατί ένα παιχνίδι στο κινητό να ζητάει πρόσβαση στις φωτογραφίες σου;

Το επιχείρημα, ότι κανείς δεν μας αναγκάζει να χρησιμοποιήσουμε τις υπηρεσίες, δεν ισχύει.

Αναγκαζόμαστε να χρησιμοποιήσουμε κάποιες από τις υπηρεσίες για να μπορούμε να κάνουμε την δουλειά μας. Για παράδειγμα μπορεί η επιχείρηση, που έκανες αίτηση για να βρεις δουλειά, να σου ζητάει Linkedin προφίλ, διαφορετικά δεν θα δεχτεί το βιογραφικό σου. Τι κάνεις σε αυτή την περίπτωση; Ακόμα και αν δεν θες να συμμετέχεις σε όλο αυτό το θέατρο του παραλόγου, στο τέλος υποκύπτεις.

Όπως κάθε εταιρεία έχει το δικαίωμα να κάνει ότι γουστάρει εφόσον το αναφέρει στους όρους χρήσης έτσι και οι χρήστες πρέπει να έχουν δικαιώματα:

  1. Να ξέρουν ακριβώς πως και με ποιον τρόπο χρησιμοποιούνται τα δεδομένα τους.
  2. Να τους γνωστοποιείται αν τα δεδομένα τους πωλούνται σε τρίτες εταιρείες και για ποιο λόγο.
  3. Και το πιο βασικό: οι χρήστες, όταν το θελήσουν, να έχουν την δυνατότητα οριστικής διαγραφής των προσωπικών δεδομένων τους.4. Αυτό σημαίνει ολοκληρωτική διαγραφή των δεδομένων από του servers χωρίς δυνατότητα backup.

Τα δεδομένα είναι το πετρέλαιο το αιώνα μας. Όποιος έχει την μεγαλύτερη ροή δεδομένων μπορεί να τα εκμεταλλευτεί με όποιον τρόπο θέλει.

H Google, η Microsoft, το Facebook γνωρίζουν πολύ περισσότερα πράγματα από ότι νομίζεις5.

Πρέπει να θεσπιστούν κανόνες που θα μας προστατεύουν από όλη αυτή την τρέλα. Το πάνω χέρι σε αυτές τις υπηρεσίες πρέπει να το έχουν οι πολίτες και όχι οι επιχειρήσεις. Και το GDPR είναι μία καλή αρχή για να μπουν οι σωστές βάσεις.

Η ιδιωτικότητα είναι δικαίωμα του κάθε πολίτη και οι εταιρείες πρέπει να ελέγχονται, για το πως χρησιμοποιούν τα δεδομένα μας.


Newsletter Subscribe
Κάνε εγγραφή στο Newsletter, ώστε να λαμβάνεις τα τελευταία άρθρα άλλα και προτάσεις βιβλίων.
Όχι Spam. Η διεύθυνση email, δεν μοιράζεται με τρίτους και χρησιμοποιείτε αποκλειστικά για το newsletter.

Αναφορές

  1. Ναι, μπορεί να μη γίνει και πότε. Το point είναι ότι μπορούν να μας χειραγωγήσουν, σχετικά εύκολα.
  2. Ναι έχει ειπωθεί σε συζήτηση: αφού έχω συμφωνήσει με τους όρους χρήσης, τα δεδομένα μου, πλέον, δεν μου ανήκουν.
  3. Στις πολιτείες της Αμερικής απαγορεύεται να δανείζεις με μεγάλο τόκο, υπάρχει όριο.
  4. Όχι όπως το facebook, που ακόμα και αν διαγράψεις το προφίλ σου, σου στέλνει email να ξαναμπείς για να γνωρίσεις νέους φίλους.
  5. Αν και γνωρίζουμε τα δεδομένα που καταγράφουν οι μεγάλες εταιρείες, όταν τα βλέπεις όλα μαζί είναι τρομαχτικό.