Μία μέρα μετά την πολύνεκρη επίθεση στα γραφεία του περιοδικού Charlie Hebdo στη Γαλλία, ήμουν σ' ένα ρακάδικο μαζί με μία παρέα. Η συζήτηση έφτασε στην τρομοκρατική επίθεση και στην ανασφάλεια που άρχιζε, σαν μαύρο σύννεφο, να σκεπάζει όλη την Ευρώπη. Ξέρεις, αυτές τις αναλύσεις που κάνεις μετά το έκτο ρακόμελο.

Όμως κάποια στιγμή κάποιος από την παρέα θα πάρει το λόγο και θα πει κάτι που, όλοι λίγο-πολύ, σκεφτόμαστε:

«Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα, η εξουσία μας ελέγχει και μπορεί να μας κάνει ό,τι θέλει».

Είναι μία σκέψη που μου έχει περάσει πολλές φορές από το μυαλό.

Γενικά, εμείς οι άνθρωποι, είμαστε πολύ μικροί σχετικά με αυτό που λέγεται ανθρωπότητα ή σύμπαν. Η ψευδαίσθηση του ελέγχου και της ασφάλειας που έχουμε δημιουργήσει στο μυαλό μας, είναι ένα φαντασιακό αστείο.

Φανταζόμαστε ότι αν πάρουμε κάποια μέτρα είμαστε σχετικά ασφαλείς.

Η πραγματικότητα είναι ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε τον κόσμο.

Κανείς δεν έχει τον πλήρη έλεγχο. Τα δεδομένα είναι τόσα πολλά που ακόμα και οι μεγάλοι παίχτες δεν μπορούν να προβλέψουν με ακρίβεια τι θα γίνει στο μέλλον. Δες τι έγινε το 2007 στην Αμερική.

Κάποιες φορές τα πράγματα μπορεί να πάρουν άσχημη τροπή.

Την εποχή του ψυχρού πολέμου μεταξύ Σοβιετικών και Αμερικανών, το 1960 υπήρξε η κρίση των πυρηνικών. Ο κόσμος ήταν τρομοκρατημένος γιατί πίστευε ότι ανά πάσα στιγμή μπορεί να γίνει πυρηνικός όλεθρος. Θα σκεφτόταν κανείς ότι ο Κένεντι και η ηγεσία της σοβιετικής ένωσης είχαν τον έλεγχο και ήξεραν ακριβώς την κατάληξη.

Οι Αμερικάνοι είχαν αγχωθεί γιατί είχαν βρει πυρηνικές κεφαλές στην Κούβα που τους είχαν δώσει οι σοβιετικοί.

Βασίλι Αλεξάντροβιτς Αρχίποφ

Στις 27 Οκτωβρίου ένα αμερικάνικό αεροσκάφος μπήκε σε σοβιετικό εναέριο χώρο για να ελέγξει τις θέσεις των πυρηνικών. Ταυτόχρονα, εκείνη τη ώρα, κοντά στην Κουβά, οι Αμερικάνοι εντόπισαν ένα σοβιετικό υποβρύχιο, το οποίο ήθελαν να «ξετρυπώσουν». Οπότε έριξαν υποβρύχιες βόμβες ως προειδοποίηση. Το υποβρύχιο ήταν φορτωμένο με πυρηνικές κεφάλες και επειδή ο διοικητής, του υποβρυχίου B-59, δεν ήξερε για τι πρόκειται θεώρησε τις—προειδοποιητικές—βόμβες ως ένδειξη πολεμικής πράξης. Για την εκτόξευση έπρεπε συμφωνήσουν: ο κυβερνήτης, Βαλεντίν Γκριγκορίεβιτς Σαβίτσκ, και ο εκπρόσωπος του κόμματος, Ιβάν Σεμόνοβιτς Μασλενίκοφ. Έτσι φορτώθηκαν οι τορπίλες με τις πυρηνικές κεφαλές και όλα ήταν έτοιμα.

Μόνο που υπήρχε ένα πρόβλημα: Για να γίνει η εκτόξευση έπρεπε να εγκριθεί και από ένα τρίτο πρόσωπο, τον Βασίλι Αλεξάντροβιτς Αρχίποφ.

Επειδή ο Αρχιποφ είχε στην δικαιοδοσία του τέσσερα σοβιετικά υποβρύχια είχε—εικονικά—τον βαθμό του διοικητή. Οπότε έπρεπε, τυπικά, να συμφωνήσει κι’ αυτός για να γίνει η εκτόξευση. Ευτυχώς ο Αρχιποφ άντεξε την πίεση από τους συναδέλφους του και γλιτώσαμε από μία πυρηνική σύγκρουση χωρίς προηγούμενο.

Ο μη εγωισμός, η συγκέντρωση, η λογική, η ψυχραιμία και το θάρρος του Βασίλι Αρχιποφ μας έσωσαν από από έναν ηλίθιο πόλεμο.

Τα γεγονότα εκείνης της ημέρας δεν θα μπορούσαν να προβλεφθούν από κανέναν.

Αμερικάνικα στελέχη μετά από χρόνια παραδέχθηκαν ότι είχαμε φτάσει σε πυρηνικό πόλεμο πιο κοντά από ποτέ.

Ούτε ο Κένεντι είχε πλήρη επίγνωση για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, ούτε η ηγεσία της σοβιετικής ένωσης.

Οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να κινούν τα νήματα γιατί έχουν δεδομένα που εμείς δεν έχουμε αλλά δεν μπορούν να τα προβλέψουν όλα για τον απλούστατο λόγο: οι συνιστώσες είναι υπερβολικά πολλές.

Και μερικές φορές το παιχνίδι μπορεί να ξεφύγει.

Οπότε το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε τον κόσμο.

Ποια είναι η λύση αν δεν μπορούμε να ελέγξουμε τι γίνεται γύρω μας;

Η αλήθεια που πονάει

Η Malala Yousafzai γεννήθηκε στο Πακιστάν, κόρη εκπαιδευτικού και είχε άλλα δύο αδέρφια. Το χωρίο της το κατέλαβαν οι Ταλιμπαν, οι οποίοι, απαγόρευσαν στις κοπέλες την πρόσβαση στα σχολεία. Έτσι, σε νεαρή ηλικία, άρχισε να γράφει στο BBC Urdu, με ψευδώνυμο και τη μορφή ημερολογίου για την καθημερινότητα της και περιέγραφε πως είχε διαμορφωθεί η κατάσταση.

Στο μπλογκ της μεταξύ άλλων θα έγραφε:

“Today I started preparing for the examinations because after the peace deal there is a hope that girls’ schools could reopen. My teacher did not turn up today because she went to attend an engagement.”
“When I entered my room I saw my two brothers playing. One had a toy helicopter while the other had a pistol made of paper. One would yell “fire” and the other would say “take position”. One of my brothers told my father he wanted to make an atomic bomb.”

Στις 9 Οκτωβρίου 2012 η Malala επέστρεφε από το σχολείο όταν κάποιοι Ταλιμπάν σταματήσαν το πούλμαν που μετέβαινε. Κάποιος κουκουλοφόρος μπήκε στο λεωφορείο και ρώτησε:

«Ποια από εσάς είναι η Malala;»

Απειλώντας ότι αν δεν αποκαλυφθεί θα σκοτώσει όποιον βρίσκεται μέσα στο πούλμαν.

Η Malala Yousafzai, χωρίς να το σκεφτεί, σηκώθηκε από την θέση της για να πάρει την ευθύνη.

Και τότε ο άντρας έριξε μια σφαίρα στο κεφάλι της.

Η σφαίρα πέρασε ξυστά από το μάτι της και έφτασε ως στον ώμο της, με συνέπεια να τραυματιστεί σοβαρά στο κεφάλι της.

Οι γιατροί έκανα την επέμβαση αλλά τα πράγματα ήταν δύσκολα—τής έδιναν 70% πιθανότητες να ζήσει.

Στις 17 Οκτωβρίου του 2012 η Malala ξύπνησε από το κώμα.

Συνέχισε τον αγώνα της. Έγραψε ένα βιβλίο και της απονεμήθηκε το Νόμπελ Ειρήνης.

Το θάρρος της έδωσε δύναμη—και συνεχίζει να δίνει—στους ανθρώπους που φοβούνται να σηκώσουν ανάστημα.

Η Malala δεν χρησιμοποίησε ποτέ βία. Ούτε όπλα. Ούτε στρατό. Έλεγε μόνο την αλήθεια της.

Γιατί αποπειράθηκαν να την σκοτώσουν τότε;

Αφού η αλήθεια δεν έχει τόση μεγάλη δύναμη, όσο η βία: γιατί κυνήγησαν τον Γαλιλαίο; Γιατί δώσανε το κώνειο στον Σωκράτη; Γιατί οι σοβιετικοί κυνήγησαν και δολοφόνησαν τον Τρότσκι; Γιατί απαγόρευσαν βιβλία όπως Η φάρμα των ζώων και Lolita.

Γιατί η αλήθεια είναι πιο δυνατή από εκατό σφαίρες μαζί. Η αλήθεια είναι πιο δυνατή από οποιαδήποτε μορφή βίας. Ακόμα και αν η βία φαίνεται η βέλτιστη λύση, σε βάθος χρόνου η αλήθεια είναι αυτή που σώζει ζωές.

Η αλήθεια είναι απλή.

Το ψέμα, από την άλλη, χρειάζεται τρομερά αποθέματα ενέργειας, για να το συντηρήσεις.

Πες την αλήθεια σου

Ο κόσμος έχει αλλάξει σε σχέση με κάποτε. Όπως θα αλλάξει και στο μέλλον γιατί εξελισσόμαστε. Παλιά προβλήματα λύνονται και νέα έρχονται στην επιφάνεια.

Σ’ ένα κόσμο που έχει αυξηθεί πληθυσμιακά, κάθε άνθρωπος προσπαθεί να βρει τον ρόλο του σ’ αυτόν και κάθε λαός αναζητά την ταυτότητα του. Είναι λογικό να δημιουργούνται ακραία στοιχεία. Δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι γι΄ αυτό.

Η μοναδική λύση για να αντιμετωπίσουμε τα ακραία φαινόμενα είναι να λέμε την αλήθεια μας, καταστρέφοντας την ηλιθιότητα και δίνοντας θάρρος στους άλλους ανθρώπους να μιλήσουν κι’ αυτοί. Δεν είναι εύκολο να μιλάς, όταν όλοι κρατάνε το στόμα τους κλειστό για να διατηρήσουν τα κεκτημένα τους ή γιατί φοβούνται μην χάσουν την ζωή τους. Άλλα όταν δεν το κάνουμε, είμαστε συνένοχοι.

Η Ναζιστική Γερμανία είναι ένα καλό παράδειγμα: επεκτάθηκε γιατί κάποιοι φοβόντουσαν να μιλήσουν. Όταν δεν μιλάς δίνεις την δύναμη σ’ αυτόν που ενεργεί.

«Αν δεις έναν απατεώνα και δεν μιλήσεις, τότε είσαι κι’ εσύ απατεώνας». —Nassim Nicholas Taleb

Οι άνθρωποι φοβούνται και μένουν παρατηρητές. Έχω δει με τα μάτια μου να κλέβουν γυναικά έξω από το μετρό και κανείς να μην δίνει σημασία. Έχω δει σε λεωφορείο επιβάτη να μαλώνει με τον οδηγό και κανείς να μην παίρνει θέση.

Δεν λέω ότι πρέπει να μπαίνεις όλη την ώρα σε διαμάχες. Θα τρελαθείς. Αλλά κάποιες μάχες αξίζει να τις δώσεις.

Το ξέρω γιατί και εγώ έχω έρθει πολλές φορές σ’ αυτή θέση—να μην μιλήσω. Και μετά το σκέφτομαι και λέω στον εαυτό μου: «μην είσαι τόσο κότα». Υπάρχουν φορές που είμαι καλά και έχω την διάθεση να πάρω θέση αλλά υπάρχουν και φορές που δεν μιλάω γιατί ντρέπομαι ή λέω ποιος ασχολείται τώρα;

Δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την βαρβαρότητα αν δεν μπορούμε να αντισταθούμε στην βλακεία που συναντάμε στην καθημερινότητα μας.

Αν βλέπουμε ένα ναρκομανή και αδιαφορούμε, έναν ζητιάνο και κάνουμε πως δεν υπάρχει, όταν χτυπάνε κάποιον στο δρόμο και προσπερνάμε, όταν κάποιος μεθυσμένος περνάει το ΣΤΟΠ και δεν δίνουμε σημασία, τότε είναι ανώφελο να περιμένουμε να αλλάξουν τα πράγματα.

Πως περιμένουμε ν΄ αλλάξει ο κόσμος όταν δεν βρίσκουμε το θάρρος να εκφράσουμε την γνώμη μας και να μιλήσουμε μέσα στην καθημερινότητα μας;

Ας κάνουμε ό,τι περνάει από το χέρι μας ώστε να ελέγξουμε αυτά που μπορούμε. Το θάρρος της αλήθειας είναι το μοναδικό όπλο που έχουμε απέναντι στην βλακεία (πρώτα στη δική μας βλακεία) και στην βαρβαρότητα.

Για να αλλάξουμε τον κόσμο πρέπει να αλλάξουμε αυτά τα μικρά καθημερινά πράγματα. Είναι αυτά που κάνουν την διαφορά. Είναι αυτά που χτίζουν την μεγάλη εικόνα.

Γι’ αυτό μιλά και πες την αλήθεια σου.