Στη ζωή μου όταν δεν ήμουν καλά ή έψαχνα λύσεις, κατέφευγα στα βιβλία. Μυθιστορήματα, βιβλία φιλοσοφίας και κάποια που είναι γνωστά ως βιβλία αυτοβελτίωσης. Όταν τα διάβαζα ένιωθα ότι βρίσκω το μυστικό χρησμό που θα μου φέρει στη ζωή μου ό,τι χρειάζομαι. Μου άρεσαν γιατί ένιωθα ευφορία αλλά μετά καταλάβαινα ότι αυτά τα βιβλία είναι σαν το fast food: Είναι νόστιμο την στιγμή που το τρως αλλά μετά νιώθεις άδειος.

Βέβαια δεν ήταν μόνο τα βιβλία.

Έχω διαβάσει άπειρα άρθρα και έχω εκατοντάδες βίντεο αυτοβελτίωσης.

Πως να κάνεις αυτό που θέλεις.

Πως να βρεις την ευτυχια.

10 τρόποι για να γίνεις πιο παραγωγικός.

Κοροϊδεύα τον εαυτό μου ότι έπαιρνα τις πληροφορίες που χρειάζομαι. Στην πραγματικότητα, ανέβαλα αυτό που ήθελα για να μην κάνω την πραγματική δουλειά.

Τα καλά νέα είναι ότι δεν έχω πληρώσει τίποτα από όλα αυτά.

Τελικά σταμάτησα να διαβάζω τέτοιου είδους βιβλία γιατί κατανόησα την δυναμική που κρύβεται πίσω από αυτά.

Η βιομηχανία του self help υπάρχει στην Αμερική δεκαετίες και η Ελλάδα δεν είναι εξαίρεση. Κάποτε υπήρχαν οι βιντεοκασέτες, μετά ήρθαν τα DVD και τώρα έχουμε το διαδίκτυο.

Αυτό που έχει έρθει, στην Ελλάδα, σχετικά πρόσφατα, είναι το life coaching.

Έκατσα να ψάξω πληροφορίες για να δω τι ακριβώς πουλάνε οι life coaches και πως το πουλάνε. Πέρα ότι όλοι είχαν το ίδιο στήσιμο στις σελίδες τους, είχαν ένα κοινό: Όλοι είχαν βγει από την σχολή του… Tony Robbins.

Η Μεγάλη σχολή του Tony Robbins

Ο Tony Robbins δεν είναι κάποιος τυχαίος που εμφανίστηκε πρόσφατα, είναι από τους παλιούς που ειδικεύονται σε θέματα αυτοβελτίωσης. Εμφανίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του ‘80 και η δημοτικότητα είναι στα ίδια επίπεδα με σήμερα—αν όχι μεγαλύτερη, λόγω της έκθεσης του στο διαδίκτυο. Πολυεκατομυριούχος, συγγραφέας, με τα μεγαλύτερα κέρδη του να τα καρπώνεται από τα σεμινάρια αυτό-βοήθειας που διοργανώνει.

Όταν κάποιος είναι στο επίκεντρο τόσες δεκαετίες προφανώς γνωρίζει τι κάνει. Είναι ένας έξυπνος άνθρωπος, προσαρμοστικός που έχει την αίσθηση της επιβίωσης. Η βασική του δουλειά όμως δεν είναι βοηθάει άλλους ανθρώπους ούτε είναι ψυχολόγος. Η δουλειά, που ξέρει να την κάνει καλά, είναι να πουλάει. Είναι από τους καλύτερους πωλητές που μπορείς να βρεις εκεί έξω.

Οπότε για να ξεκαθαρίσω, εκτιμάω έναν ταλαντούχο άνθρωπο που ξέρει να κάνει την δουλεία του τόσο καλά—μέχρι εκεί όμως. Δεν έχω παραισθήσεις στο τι πουλάει.

Tony Robins
Tony Robins

I am not your Guru… but I am trying to be one

Πριν μήνες είδα το ντοκιμαντερ του I am not your Guru. Το ντοκιμαντέρ έδειχνε στιγμιότυπα από κάποιο σεμινάριο του. Τα σεμινάρια του είναι περισσότερο—από άποψη κόσμου—σαν φεστιβάλ που κοστίζουν 5000€. Και οι περισσότεροι που πάνε, δεν είναι η πρώτη τους φορά. Κάποιοι έχουν σοβαρά προβλήματα και μαζεύουν λεφτά γιατί νομίζουν ότι το σεμινάριο είναι το κλειδί για να τους λυθούν όλα τα προβλήματα και κάποιοι άλλοι πηγαίνουν από…χόμπι.

Σε κάποια σκηνή λοιπόν είναι μία κοπέλα, που λέει τον πόνο της: δεν άντεχε να κουβαλάει στην πλάτη της τα βάρη της οικογένειας της. Στο τέλος έβαλε τα κλάματα. Αν την έβλεπες θα σε έπιανε απελπισία. Δεν έκλαιγε από πόνο αλλά από κούραση. Και επειδή όταν ο άλλος σου λέει την αλήθεια του και εκτίθεται δεν μπορείς να κάνεις και πολλά, ο Robbins την αγκάλιασε και της είπε να ανταλλάξει στοιχεία με άλλους δύο που ήταν παρόντες στο σεμινάριο ώστε να έρχεται σε επικοινωνία όταν θα ένιωθε άσχημα. Κάτι σαν τους σπόνσορες στους Α.Α.

Δεκτό, δεν μπορείς να κάνεις πολλά σε αυτές τις περιπτώσεις.

Αλλά αν χρειάζεται να πληρώσουμε 5000€ για να βρούμε φίλους, τότε δουλευόμαστε.

Σε μία άλλη σκηνή ο Tony Robins—τυχαία—σήκωσε μία γυναίκα μπροστά στο κοινό για να την ρωτήσει γιατί ήρθε στο σεμινάριο και ποιο είναι το πρόβλημα της. Μετά σήκωσε τον άντρα της που του έκανε ερωτήσεις με σκοπό να τον φέρει σε δύσκολη θέση, για να τον «ξυπνήσει». Θεωρούσε ότι το πρόβλημα στη σχέση είναι ο άντρας.

Την άλλη μέρα το ίδιο ζευγάρι περιέγραφε την εμπειρία τους σε κάποιους ανθρώπους που ήταν στο σεμινάριο. Λέγανε για το πόσο καλό σεξ έκαναν την προηγούμενη ημέρα, πως ξανά-δέθηκαν μετά από χρόνια και το πόσο πολύ άλλαξε η ζωή καταλήγοντας ότι από εδώ και στο εξής όλα θα είναι ωραία και θα υπάρχει επικοινωνία μεταξύ τους.

Cringe Level 100.

Κι ενώ μπορεί να αισθανόντουσαν έτσι—δεν λέω το αντίθετο—ήταν υπό την επήρεια του σεμιναρίου και της όλη φάσης. Τα προβλήματα δεν λύνονται έτσι.

Δεν λέω ότι ο Tony Robbins όταν πάει σπίτι πιστεύει ότι κοροϊδεύει τον κόσμο. Θεωρώ ότι πιστεύει και στηρίζει όλα αυτά που κάνει. Γι’ αυτό είναι καταξιωμένος.

Όπως βέβαια υπάρχουν μερικοί που πάνε στο σπίτι τους και πιστεύουν ότι η γη είναι επίπεδη.

Επίσης πολλοί λειτουργούν σε βαθμό placebo. Όταν πληρώνεις τόσα λεφτά δεν μπορεί να παραδεχθείς ότι ήταν αποτυχία.

Το point είναι ότι κανένα πρόβλημα σου δεν θα λυθεί με ένα σεμινάριο.

(Και σοβαρά τώρα, 5000€ για ένα σεμινάριο;)

Πως λειτουργεί το Self Help;

Φτάνεις κάποια στιγμή στην ζωή σου που τα πράγματα δεν πάνε όπως τα θέλεις. Ίσως να πηγαίνουν αντίθετα από το πως τα έχεις φανταστεί. Ίσως σε παράτησε η σχέση σου, σε απέλυσαν από την δουλεία σου, δεν σου έδωσαν την αύξηση που θεωρείς ότι αξίζεις, δεν σου φέρονται καλά οι φίλοι σου, νιώθεις μοναξιά. Αρχίζεις και νιώθεις ανήμπορος αναζητώντας το χέρι που θα σε βγάλει από το τούνελ.

Στις μέρες μας οι «λύσεις» έρχονται στην οθόνη του κινητού μας κάθε λεπτό. Βιβλία και σεμινάρια για να βρεις την ευτυχία, τον γκόμενο, την δουλεία των ονείρων σου. Πως να ξεφύγεις από την μιζέρια σου, πως θα ελκύεις τους πάντες και τα πάντα, πως να κάνεις το σύμπαν να συνωμοτήσει για να πάρεις αυτό που θέλεις και άλλες θετικές σκέψεις. Είναι σαν τις σειρήνες που σου τραγουδάνε και μαγεύεσαι. Οπότε, επειδή είσαι κι εσύ άνθρωπος, αποφασίζεις να δώσεις μία ευκαιρία.

Λες δεν γαμιέται, τι έχω να χάσω; Έτσι δηλώνεις συμμετοχή σ’ ένα σεμινάριο αυτοβελτίωσης.

Γιατί νομίζουμε ότι λειτουργούν όλα αυτά άλλα στην ουσία δεν αλλάζει τίποτα.

Τα βιβλία και τα σεμινάρια λειτουργούν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο. Τα σεμινάριο όμως είναι το υπέρτατο ego boost. Νομίζεις ότι κάνεις δουλειά, αισθάνεσαι τέλεια αλλά μετά από καιρό επιστρέφεις εκεί που βρισκόσουν.

Ας πούμε λοιπόν ότι πας σε ένα σεμινάριο για να βρεις το άλλο σου μισό—ναι, αν δεν το ήξερες, χρειάζεται να πας σε σεμινάριο γι’ αυτό το σκοπό. Πληρώνεις 100€ για να γραφτείς στο σεμινάριο. 9 το πρωί με 8 το βράδυ. 11 ώρες να είναι κάποιος «ειδικός» ο οποίος θα σου πιπιλάει το μυαλό για το πως θα ανοίξεις τον θησαυρό σου και θα ανακαλύψεις τον εαυτό σου. Μια μίξη επιστήμης, κβαντικής, NLP και ό,τι άλλο φανταστείς.

Ο πραγματικός όμως άσσος στο μανίκι του παρουσιαστή δεν είναι τίποτα άλλο από το ego boost που σου προσφέρει κατά την διάρκεια του σεμιναρίου:

«Είσαι μοναδικός, είσαι γαμάτος, σκέψου θετικά. Μπορείς να κάνεις τα πάντα αρκεί να τα οραματιστεις».

Μετά από 11 ώρες μονολόγου αισθάνεσαι όντως γαμάτος και μοναδικός. Βγαίνεις από το κτίριο και έχεις άλλο αέρα. Ξαφνικά σε κοιτάνε και σε προσέχουν περισσότερο στο δρόμο. Νιώθεις τα βλέμματα μαγνητισμένα πάνω σου. Την άλλη μέρα, στο γραφείο, πας στην κοπέλα που γουστάρεις και της προτείνεις να βγείτε για καφέ. Και αυτή σου ρίχνει ένα τεράστιο χαμόγελο και σου λέει ναι.

Τι στο διάολο μόλις έγινε;

Είπε ναι;

Είσαι σε πελάγη ευτυχίας και λες στο εαυτό σου άξιζε το σεμινάριο, νιώθω άλλος άνθρωπος.

Και είσαι άλλος άνθρωπος—αλλά για λίγο.

Το κλασικό παράδειγμα είναι με τα ρούχα (ή το γυμναστήριο) που όταν πας και ψωνίζεις ωραία ρούχα και τα φοράς, βγαίνεις έξω με αέρα. Είσαι καλά, οι άλλοι το μυρίζονται και σε παρατηρούν. Εσύ από την άλλη νομίζεις ότι η αιτία είναι τα ρούχα. Μετά από μία εβδομάδα που θα φορέσεις τα ίδια ρούχα, δεν προσελκύεις πλέον τα ίδια βλέμματα. «Μα αφού φοράω τα ίδια ρούχα, τι άλλαξε;» αναρωτιέσαι.

Αυτό που άλλαξε είναι η συμπεριφορά, δεν έχεις πλέον τον ίδιο αέρα. Δεν ήταν ποτέ τα ρούχα, εσύ ήσουν ο λόγος που μαγνήτιζες τα βλέμματα—η ενέργεια σου. Όταν αγοράζεις ρούχα—όταν, γενικά, καταναλώνεις—ανεβαίνει η ντοπαμίνη σου. Έτσι έχεις καλή διάθεση. Και οι άνθρωποι γουστάρουν ανθρώπους που είναι ευδιάθετοι.

Και κάπως έτσι, αγαπητέ μου αναγνώστη, λειτουργεί η κατανάλωση τη σήμερον ημέρα: ως ego boost για να αισθανόμαστε καλύτερα με τον εαυτό μας επειδή δεν μπορούμε να αντλήσουμε αυτοπεποίθηση και καλή ενέργεια από τον εαυτό μας. Χρειαζομαστε εξωτερικούς παράγοντες γιατί αισθανόμαστε ανίκανοι να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ώστε να νιώσουμε ολοκληρωμένοι.

Καταλήγουμε να εθιζόμαστε σε όλα αυτά—γι αυτό το λόγο αγοράζουμε ξανά και ξανά—και δεν κάνουμε το παραμικρό βήμα εξέλιξης.

Αγοράζεις-αισθάνεσαι καλύτερα-πέφτεις-αγοράζεις-αισθάνεσαι καλύτερα.

Και η λούπα συνεχίζει για πάντα.

Ρούχα, life coaching, self help βιβλία, motivation videos, σεμινάρια και βιβλία για να χάσεις γρήγορα τα κιλά σου, λειτουργούν όλα με τον ίδιο τρόπο. Δεν ανεξαρτητοποιήσαι για να παίρνεις δύναμη από εσένα. Εξαρτάσαι από όλα αυτά για να ξανά-αγοράσεις. Η διάθεση σου υποκινείται από τρίτους.

Αυτές οι λύσεις είναι επιφανειακές.

Και ξέρεις γιατί τα αγοράζουμε; Όχι γιατί αυτοί που μας τα τα πουλάνε είναι καλοί πωλητές ή ξέρουν να λένε καλά ψέματα. Τα αγοράζουμε γιατί θέλουμε να μας κοροϊδέψουν. Αγοράζουμε την ελπίδα της εύκολης λύσης.

Γιατί κάποια στιγμή ευελπιστούμε ότι θα βρούμε το μυστικό που θα ξεκλειδώσει την ευτυχία από μέσα μας.

Κάθε φορά νιώθουμε ότι φτάνουμε όλο και πιο κοντά. Βρίσκουμε νέες πληροφορίες που νομίζουμε ότι θα ολοκληρώσουν το παζλ.

Αλλά το παζλ δεν ολοκληρώνεται ποτέ.


Σε μία συνέντευξη, μία Ελληνίδα, life coach, είπε:

«Η διαφορά από τους ψυχολόγους είναι ότι είμαστε πιο πρακτικοί και πιο άμεσοι για να λύσουμε το πρόβλημα ώστε να γίνουν πιο λειτουργικοί».

Συγνώμη αλλά και ένα ψυχολόγος (εντάξει, οι περισσότεροι) το ίδιο θέλει. Αλλά είναι αρκετά έμπειρος ώστε να γνωρίζει που βρίσκεται ο πυρήνας της νεύρωσης.

Νομίζεις ότι οι ψυχολόγοι έχουν βίτσιο να ακούν τον καθένα να τους εξιστορεί τις παιδικές τους ιστορίες; Γνωρίζουν όμως ότι οι περισσότερες νευρώσεις προέρχονται από εκείνα τα χρόνια. Για να λυθούν τα προβλήματα πρέπει να βρούμε τις αιτίες και να εστιάσουμε σ’ αυτές. Μόνο έτσι θα κατανοήσουμε τον εαυτό μας.

Αν όλα αυτά σε κάνουν ευτυχισμένο και λειτουργικό τότε είμαι χαρούμενος—χωρίς ίχνος ειρωνείας. Ο καθένας κάνει αυτό που είναι καλύτερο για τον εαυτό του. Και ποιος είμαι εγώ να κρίνω που θα δώσει κάποιος τα λεφτά του ή πως θα ξοδέψει τον χρόνο του και την ενέργεια του.

Ούτε λέω ότι όλοι οι life coaches εκεί έξω δεν ξέρουν τι κάνουν. Είμαι σίγουρος ότι θα υπάρχουν μερικοί που είναι παθιασμένοι με αυτό που κάνουν και θέλουν να βοηθήσουν άλλους ανθρώπους. Ίσως σπούδασαν ψυχολογία και θεώρησαν ότι ο καλύτερος τρόπος για να βοηθήσουν κάποιον είναι μέσω του life coaching. Από την άλλη όμως η μεγαλύτερη μερίδα δεν έχει ιδέα τι κάνει.

Αυτό που πιστεύω είναι ότι η φιλοσοφία, το διάβασμα, η εύρεση νέων ιδεών, η αυτογνωσία και η αμφισβήτηση είναι τα εργαλεία που θα σε βοηθήσουν στο μέλλον να αποκτήσεις όλα τα εφόδια ώστε να αντιμετωπίσεις όλες τις δύσκολες καταστάσεις που θα συναντήσεις στη ζωή σου.

Μπορείς να ξοδέψεις τα λεφτά σου για να κάνεις κάτι πιο δημιουργικό το οποίο θα σε πάει σε άλλο επίπεδο. Το να μάθεις ένα μουσικό όργανο, να μάθεις παραδοσιακούς χορούς, να γραφτείς σε σχολή θεάτρου, να μάθεις ιστορία, να κάνεις μαθήματα improv, να ασχοληθείς με τον προγραμματισμό, να γραφτείς σε μία αθλητική ομάδα, να μάθεις σκάκι και τόσα άλλα πράγματα που μπορείς να κάνεις. Όλα αυτά σου θα ανοίξουν νέους ορίζοντες και θα σκάσουν νέες συνάψεις στον εγκέφαλο σου.

Όσο για αυτά που σε φοβίζουν, και συνήθως εκεί που είναι ζητάς βοήθεια, η καλύτερη συμβουλή που μπορώ να σου δώσω—όπως και στον εαυτό μου— είναι: πήγαινε στους φόβους σου. Είναι ο μοναδικός τρόπος για να ξεπεράσεις τα εμπόδια σου. Όλα τα άλλα είναι ένας τρόπος για αναβάλλουμε ακριβώς αυτό.

Είτε πας σε ψυχολόγο, είτε απευθυνθείς σε κάποιον life coach, είτε παραβρεθείς σε κάποιο σεμινάριο ή διαβάσεις κάποιο βιβλίο ή οτιδήποτε άλλο, στο τέλος της ημέρας πρέπει να ξεκουνηθείς και να κάνεις αυτό το οποίο φοβάσαι.

Δεν υπάρχει κάποιο μυστικό. Αυτό το απλό—και πολύ δύσκολο.

Εσύ Κρατάς το κλειδί

Δεν θα μπορούσα να συνοψίσω καλύτερα γιατί αγοράζουμε και τέτοια προϊόντα, καλύτερα από τον Λένο Χρηστίδη στο Μονολογκ:

«Ο Ρόλος μου είναι σχετικά απλός. Είναι παράδειγμα, ένας που θέλει να του πουν: ‘Σ’ αγαπώ’. Μπαίνω εγώ, του λέω: ‘Σ’ αγαπώ τέκνο μου’ και διαλύεται σε μία μπανιέρα με τοξική χαρά. Χωρίς προσπάθεια, χωρίς μελέτη, χωρίς τίποτα. Το παν είναι να ξέρεις τι θέλει ο άλλος. Κάθε άνθρωπος θέλει κάτι. Τι; Ο θεός και η ψυχή του. Οι περισσότεροι ξέρουν ακριβώς τι θέλουν. Κάτι γρήγορο και άμεσα εξαργυρώσιμο: ένα κομπλιμέντο, μία ψεύτικη ελπίδα, μία σαχλαμάρα. Κι όσο ακριβότερα πουλάς τη σαχλαμάρα, τόσο ευκολότερα την αγοράζουν».

Είτε πρόκειται για μαθήματα αυτοβελτίωσης, για κάποια θρησκευτική ομάδα, για κάποια πολική παράταξη ή για οποιωνδήποτε που σου υπόσχεται εύκολες λύσεις και ότι κατέχει την μοναδική αλήθεια πρόκειται πρόκειται για μία ψευδαίσθηση.

Προσπαθούμε να βρούμε τον καλύτερο τρόπο για να τερματίσουμε πρώτοι και αλάνθαστοι. Είναι όπως με του gamers και τα cheat codes: αγοράζουν ένα παιχνίδι και αντί να το χαρούν, στην πρώτη δυσκολία κατεβάζουν κωδικούς.

Υπάρχουν στιγμές στη ζωή μας που θέλουμε αυτό τον εύκολο δρόμο αλλά τελικά καταλαβαίνουμε ότι είναι ένα κυνήγι μαγισσών.

Κάτι τέτοιες στιγμές, που χάνω τον κόσμο κάτω από τα πόδια μου, σκέφτομαι τον Aldous Huxley:

“It’s dark because you are trying too hard. Lightly child, lightly. Learn to do everything lightly. Yes, feel lightly even though you’re feeling deeply. Just lightly let things happen and lightly cope with them.”

—Aldous Huxley

Χαλάρωσε, λοιπόν, γιατί όλα θα πάνε καλά.

Έχεις ακριβώς ό,τι χρειάζεσαι.